Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS grozi bankructwo z powodu zaległego podatku VAT. Kto spłaci dług - twórcy czy budżet państwa?

Chodzi o 7-proc. podatek VAT, który Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych - największa i najstarsza organizacja zarządzająca prawami autorskimi w Polsce - powinien płacić od trzech lat, ale tego nie robi z powodu różnic w interpretacji prawa. W październiku zeszłego urząd kontroli skarbowej zażądał 70 mln zł zaległego podatku za 2005 r. ZAiKS się odwołał, ale w maju decyzja została utrzymana w mocy.

- Będziemy zrujnowani! To koniec organizacji o 90-letniej tradycji - mówi prezes stowarzyszenia, kompozytor Edward Pałłasz.

Zaległości za lata 2005-07 mogą wynieść z odsetkami nawet 300 mln zł. To więcej niż rocznie wpływa do kas ZAiKS-u z tytułu tantiem i licencji na prawa autorskie. Zagrożony jest majątek organizacji: sześć domów pracy twórczej w Konstancinie, Zakopanem i innych atrakcyjnych lokalizacjach oraz odbudowany ze składek członkowskich Dom pod Królami w Warszawie, w którym mieszczą się biura stowarzyszenia.

Dlaczego ZAiKS nie płaci podatku, z którego rozlicza się w Polsce każdy przedsiębiorca? - Nie jesteśmy przedsiębiorstwem, ale stowarzyszeniem autorów nienastawionym na zysk. Działalność artystyczna jest w świetle obowiązujących przepisów zwolniona z podatku VAT - mówi prezes Pałłasz.

Inaczej uważa Ministerstwo Finansów, które rok temu, jeszcze za rządów PiS, stwierdziło, że ZAiKS jest podmiotem gospodarczym takim jak inne, wypracowuje zyski i w związku z tym ma obowiązek płacić VAT. - Ta interpretacja to ekwilibrystyka cyrkowa. Pobieramy 15 proc. od tantiemów, ale to nie jest nasz dochód, lecz opłata przeznaczona na pokrycie kosztów utrzymania administracji. To wirtualne widzenie prawa - mówi dyrektor generalny stowarzyszenia Witold Kołodziejski. - Nie mam tych pieniędzy, który żąda fiskus. Zostały już dawno rozdane autorom polskim i zagranicznym. Czy zaległy podatek mają spłacać Wisława Szymborska, Tadeusz Różewicz, Sławomir Mrożek i Wojciech Kilar? - dodaje Pałłasz.

Bankructwo ZAiKS może oznaczać paraliż systemu pobierania opłat autorskich w Polsce. Stowarzyszenie nie tylko reprezentuje 10 tysięcy autorów, ale także na mocy ustawy zajmuje się zbiorowym zarządzaniem prawami autorskimi. Na rynku ma pozycję dominującą, zwłaszcza w dziedzinie tak zwanych małych praw autorskich, czyli tantiemów od nadawania piosenek i kompozycji muzycznych. ZAiKS pobiera je od nadawców i przekazuje autorom z kraju i zagranicy. Obecnie ma podpisanych 50 tys. umów z użytkownikami licencji - od rozgłośni radiowych i stacji telewizyjnych po sklepy i zakłady fryzjerskie, w których klienci słuchają radia. Roczne wpływy sięgają 250 mln zł, z czego ok. 100 mln zł to tantiemy dla autorów zagranicznych.

- Jeśli ZAiKS padnie, będzie wielki problem z ochroną praw autorskich - ocenia poseł Jerzy Fedorowicz (PO), wiceprzewodniczący sejmowej komisji kultury i środków przekazu. ZAiKS broni się jak może przed fiskusem, jednak interwencje u parlamentarzystów i w rządzie nic nie dały. W maju po raz kolejny stowarzyszenie wystąpiło o odroczenie wykonania decyzji fiskusa. Prezes Pałłasz zapowiada, że odwoła się do sądu administracyjnego: - Jak będzie trzeba, pójdziemy nawet do Trybunału w Strasburgu. Nie wykluczam także protestu z udziałem znanych gwiazd sceny i estrady.

Tymczasem w ratowanie ZAiKS-u włączyło się Ministerstwo Kultury, które sprawuje nadzór nad stowarzyszeniem. Minister Bogdan Zdrojewski wystąpił do Ministerstwa Finansów z wnioskiem o umorzenie długu i abolicję. ZAiKS miałby zacząć płacić VAT dopiero od tego roku. - ZAiKS zaniedbał. Zamiast bronić środowiska, stał się dla niego źródłem kłopotów - ocenia minister Zdrojewski.

Politycy PO obawiają się jednak krytyki, jaką może wywołać umorzenie długów stowarzyszenia w sytuacji, kiedy na oddłużenie czekają szpitale. - Chcemy uratować ZAiKS, ale w kontekście długów w służbie zdrowia będzie to bardzo trudne - mówi poseł Fedorowicz.

Abolicja dla ZAiKS może także wywołać protesty innych podatników, którzy wywiązują się ze swoich zobowiązań wobec fiskusa. - Płacimy VAT i to jest nieuniknione - mówi Anna Wierzchowska-Woźniak z agencji autorskiej Panga Pank w Krakowie reprezentującej 12 polskich autorów teatralnych. - Nie widzę powodu, aby umarzać ZAiKS-owi podatek. ZAiKS jest monopolistą i wykorzystuje swoją pozycję największej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Dlaczego jednych traktuje się inaczej, tylko dlatego że są więksi?

Jeśli rozwiązanie proponowane przez ministra kultury wejdzie w życie, ZAiKS będzie musiał zmienić formułę działania ze stowarzyszenia non profit na zwykłe przedsiębiorstwo pośredniczące w obrocie prawami autorskimi dla zysku. Może to oznaczać koniec wspierania działalności kulturalnej: ZAiKS z niepodjętych przez autorów tantiem współfinansuje ważne imprezy kulturalne takie jak Warszawska Jesień czy Festiwal Szymanowskiego w Zakopanem, funduje także nagrody dla młodych twórców. Ministerstwo Finansów nie odpowiedziało na pytanie, czy umorzy dług ZAiKS-u.

[KS / Gazeta Wyborcza]

Cytat:Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS grozi bankructwo z powodu zaległego podatku VAT. Kto spłaci dług - twórcy czy budżet państwa?

Chodzi o 7-proc. podatek VAT, który Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych - największa i najstarsza organizacja zarządzająca prawami autorskimi w Polsce - powinien płacić od trzech lat, ale tego nie robi z powodu różnic w interpretacji prawa. W październiku zeszłego urząd kontroli skarbowej zażądał 70 mln zł zaległego podatku za 2005 r. ZAiKS się odwołał, ale w maju decyzja została utrzymana w mocy.

- Będziemy zrujnowani! To koniec organizacji o 90-letniej tradycji - mówi prezes stowarzyszenia, kompozytor Edward Pałłasz.

Zaległości za lata 2005-07 mogą wynieść z odsetkami nawet 300 mln zł. To więcej niż rocznie wpływa do kas ZAiKS-u z tytułu tantiem i licencji na prawa autorskie. Zagrożony jest majątek organizacji: sześć domów pracy twórczej w Konstancinie, Zakopanem i innych atrakcyjnych lokalizacjach oraz odbudowany ze składek członkowskich Dom pod Królami w Warszawie, w którym mieszczą się biura stowarzyszenia.

Dlaczego ZAiKS nie płaci podatku, z którego rozlicza się w Polsce każdy przedsiębiorca?

- Nie jesteśmy przedsiębiorstwem, ale stowarzyszeniem autorów nienastawionym na zysk. Działalność artystyczna jest w świetle obowiązujących przepisów zwolniona z podatku VAT - mówi prezes Pałłasz.

Inaczej uważa Ministerstwo Finansów, które rok temu, jeszcze za rządów PiS, stwierdziło, że ZAiKS jest podmiotem gospodarczym takim jak inne, wypracowuje zyski i w związku z tym ma obowiązek płacić VAT.

- Ta interpretacja to ekwilibrystyka cyrkowa. Pobieramy 15 proc. od tantiemów, ale to nie jest nasz dochód, lecz opłata przeznaczona na pokrycie kosztów utrzymania administracji. To wirtualne widzenie prawa - mówi dyrektor generalny stowarzyszenia Witold Kołodziejski.

- Nie mam tych pieniędzy, który żąda fiskus. Zostały już dawno rozdane autorom polskim i zagranicznym. Czy zaległy podatek mają spłacać Wisława Szymborska, Tadeusz Różewicz, Sławomir Mrożek i Wojciech Kilar? - dodaje Pałłasz.

Bankructwo ZAiKS może oznaczać paraliż systemu pobierania opłat autorskich w Polsce. Stowarzyszenie nie tylko reprezentuje 10 tysięcy autorów, ale także na mocy ustawy zajmuje się zbiorowym zarządzaniem prawami autorskimi. Na rynku ma pozycję dominującą, zwłaszcza w dziedzinie tak zwanych małych praw autorskich, czyli tantiemów od nadawania piosenek i kompozycji muzycznych. ZAiKS pobiera je od nadawców i przekazuje autorom z kraju i zagranicy. Obecnie ma podpisanych 50 tys. umów z użytkownikami licencji - od rozgłośni radiowych i stacji telewizyjnych po sklepy i zakłady fryzjerskie, w których klienci słuchają radia. Roczne wpływy sięgają 250 mln zł, z czego ok. 100 mln zł to tantiemy dla autorów zagranicznych.

- Jeśli ZAiKS padnie, będzie wielki problem z ochroną praw autorskich - ocenia poseł Jerzy Fedorowicz (PO), wiceprzewodniczący sejmowej komisji kultury i środków przekazu.

ZAiKS broni się jak może przed fiskusem, jednak interwencje u parlamentarzystów i w rządzie nic nie dały. W maju po raz kolejny stowarzyszenie wystąpiło o odroczenie wykonania decyzji fiskusa. Prezes Pałłasz zapowiada, że odwoła się do sądu administracyjnego: - Jak będzie trzeba, pójdziemy nawet do Trybunału w Strasburgu. Nie wykluczam także protestu z udziałem znanych gwiazd sceny i estrady.

Tymczasem w ratowanie ZAiKS-u włączyło się Ministerstwo Kultury, które sprawuje nadzór nad stowarzyszeniem. Minister Bogdan Zdrojewski wystąpił do Ministerstwa Finansów z wnioskiem o umorzenie długu i abolicję. ZAiKS miałby zacząć płacić VAT dopiero od tego roku. - ZAiKS zaniedbał. Zamiast bronić środowiska, stał się dla niego źródłem kłopotów - ocenia minister Zdrojewski.

Politycy PO obawiają się jednak krytyki, jaką może wywołać umorzenie długów stowarzyszenia w sytuacji, kiedy na oddłużenie czekają szpitale.

- Chcemy uratować ZAiKS, ale w kontekście długów w służbie zdrowia będzie to bardzo trudne - mówi poseł Fedorowicz.

Abolicja dla ZAiKS może także wywołać protesty innych podatników, którzy wywiązują się ze swoich zobowiązań wobec fiskusa.

- Płacimy VAT i to jest nieuniknione - mówi Anna Wierzchowska-Woźniak z agencji autorskiej Panga Pank w Krakowie reprezentującej 12 polskich autorów teatralnych. - Nie widzę powodu, aby umarzać ZAiKS-owi podatek. ZAiKS jest monopolistą i wykorzystuje swoją pozycję największej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Dlaczego jednych traktuje się inaczej, tylko dlatego że są więksi?

Jeśli rozwiązanie proponowane przez ministra kultury wejdzie w życie, ZAiKS będzie musiał zmienić formułę działania ze stowarzyszenia non profit na zwykłe przedsiębiorstwo pośredniczące w obrocie prawami autorskimi dla zysku. Może to oznaczać koniec wspierania działalności kulturalnej: ZAiKS z niepodjętych przez autorów tantiem współfinansuje ważne imprezy kulturalne takie jak Warszawska Jesień czy Festiwal Szymanowskiego w Zakopanem, funduje także nagrody dla młodych twórców. Ministerstwo Finansów nie odpowiedziało na pytanie, czy umorzy dług ZAiKS-u.

Źródło

Pozdrawiam - michał 'Goldmoon' kwaśniewski

PS: Rozbroił mnie ten fragment ...
"[...]Nie jesteśmy przedsiębiorstwem, ale stowarzyszeniem autorów nienastawionym na zysk. [...] Pobieramy 15 proc. od tantiemów, ale to nie jest nasz dochód, lecz opłata przeznaczona na pokrycie kosztów utrzymania administracji.[...]"

Te topici, jak postanowili Ci Na Górze, miały być umieszczone w specjalnym dziale...
Ale jednak zanim dział powstanie - czytajta.

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO

Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2005/2006r.

A) LITERATURA

1.Wizerunek Boga w liryce J. Kochanowskiego, M. Sępa-Szarzyńskiego,
F. Karpińskiego. Omów funkcjonowanie motywu w wybranych utworach.

2.Przemiana wewnętrzna jako motyw określający osobowość bohatera literackiego. Omów zagadnienie na podstawie wybranych przykładów.

3.Związki wybranych wierszy turpistów ( np. S. Grochowiaka ) z tradycją średniowiecza lub ( i ) baroku. Analiza utworów.

4.Literatura w służbie ideologii. Omów je na przykładzie twórczości wybranych ( wybranego ) autorów ( autora ). Co sądzisz o tym zjawisku ?

5.Motyw powstania styczniowego w literaturze późniejszych epok. Omów na wybranych przykładach.

6.Różnorodne ujęcie motywu drzewa w literaturze polskiej. Omów na wybranych przykładach.

7.Rola tytułu, motta ( i ostatniej sceny ) w utworze literackim na wybranych przykładach z różnych epok.

8.Motyw exegi monmentum w literaturze różnych epok. Przedstaw na wybranych przykładach.

9.Pielgrzym – bohater literacki romantyzmu ( i nie tylko ) – przedstaw na wybranych przykładach.

10.Twórcy emigracyjni ojczyźnie. Omów na dowolnych przykładach utworów z różnych epok.

11.Niepokoje człowieka w poezji współczesnej ( na wybranych przykładach ).

12.Literackie portrety dzieci i młodzieży w wybranych przykładach z różnych epok.

13.Konflikty pokoleń w literaturze XIX i XX wiek. Scharakteryzuj na przykładach wybranych utworów.

14.Najciekawsze, twoim zdaniem, portrety psychologiczne kobiet w literaturze polskiej i obcej. Porównaj sposoby ich kreowania.

15.Bohater tragiczny w literaturze antycznej, romantycznej i współczesnej. Scharakteryzuj na wybranych przykładach.

16.Wewnętrzne przemiany – czy zawsze nobilitowały bohaterów literackich ? Omów na wybranych przykładach.

17.Inteligent w literaturze XX wieku – jaki jest, a jakim chciałby się widzieć ? Przedstaw kreacje wybranych bohaterów.

18.Maska, gest, poza – bohater literacki, który próbuje ukryć swą osobowość. Omów na dowolnych przykładach.

19.„ Błędny rycerz” na polskich drogach, czyli o marzycielach i idealistach w literaturze polskiej. Przedstaw kreacje wybranych bohaterów.

20.Władza – powołanie, zaszczyt, zobowiązanie, namiętności, pokusa ? Przedstaw problem
na przykładach wybranych utworów. Do jakich refleksji skłania Cię lektura ?

21.Wierność i zdrada w decyzjach moralnych wybranych bohaterów literackich.

22.Różne sposoby funkcjonowania tradycji homeryckich w literaturze polskiej. Omów na wybra-nych przykładach.

23.Biografia pisarza jako tworzywo literackie. Omów na przykładzie twórcy dowolnej epoki.

24.Omów różne sposoby funkcjonowania konwencji snu w wybranych utworach literackich
z różnych epok.

25.Bohaterowie literaccy idący własną drogą. Przedstaw konsekwencje takiej postawy na przykładach wybranych utworów.

26.Być albo mieć – czy dylemat tylko współczesny. Rozwiń temat na podstawie dowolnych utworów literackich i własnych przemyśleń.

27.Człowiek może być kowalem swego losu. Przeanalizuj problem na przykładach wybranych utworów.

28. Analizując wybrane utwory rozwiń tezę : „ Bunt w dobrej sprawie świadczy o wielkości i odwadze człowieka”.

29.„ ( ... ) wolność nie jest ulgą, lecz trudem wielkości”. Rozwiń temat na przykładach wybranych utworów.

30.Twórcza i destrukcyjna siła miłości w życiu człowieka. Omów na przykładach wybranych utworów.

31.Człowiek sam musi określić ,co w życiu jest najważniejsze. Wybrani bohaterowie literaccy w poszukiwaniu wartości.

32.Mesjasz Europy czy jej zaścianek? Jaki sąd o Polsce i Polakach pojawia się w literaturze? Uzasadnij sąd, analizując celowo dobrane utwory.

33.Dokument i parabola jako dwa sposoby przedstawiane rzeczywistości w dziełach współczesnych twórców. Analiza wybranych utworów.

34. “Bierność wobec zła jest równoznaczna z jego aprobatą”( A. Einstein ). Refleksja o postawach ludzi wobec zła w literaturze XX wieku ( na wybranych przykładach ).

35.Literacka wizja szczęścia ukształtowana w różnych epokach na podstawie wybranych utorów, a twoja wizja arkadii XXI wieku.

36.Świat prowincji w poezji M. Białoszewskiego i prozie M. Hłaski. Przedstaw, analizując wybrane utwory literackie.

37.Motyw Madonny w literaturze średniowiecznej i współczesnej.

38. “Bawiąc – uczyć”. Różne sposoby realizacji tego założenia w literaturze XVIII wieku. Omów na dowolnych przykładach.

39.Groteska jako współczesny sposób na wyrażenie tragizmu świata. Omów na dowolnych przykładach.

40.Autor - narrator – bohater – podobieństwa i różnice postaw w wybranych utworach prozatorskich XIX i XX wieku.

41.Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza ( na wybranych przykładach ).

42.Różne koncepcje dramatu. Omów na przykładach od antyku do współczesności.

43.Literatura jako przewodnik po życiu. Omów na dowolnych przykładach.

44.Różne rozumienie patriotyzmu w literaturze oświecenia, romantyzmu i pozytywizmu –
na wybranych przykładach.

45.Człowiek wobec Boga, świata i własnej egzystencji w twórczości wybranych twórców literatury pięknej.

46. Analizując utwory staropolskie, wyjaśnij pojęcie uniwersalizmu literatury.

47.Sen a literatura. Przeanalizuj, jak i po co utwory naśladują marzenie senne oraz w czym sny przypominają literaturę? Odwołaj się do konkretnych tekstów literackich.

48.Przedstaw zachowanie się człowieka w sytuacji granicznej na przykładach tekstów literatury dawnej i współczesnej.

49. „Jak pachnie na Litwie Mickiewicza” ? Prześledź obraz domu i ojczyzny w wybranych przez siebie utworach.

50.Poeta – pielgrzym. Prześledź motywy wędrówki, podróży, żeglugi, drogi w twórczości dwóch dowolnie wybranych poetów różnych epok.

51.Geografia twórczości Mickiewicza, Słowackiego, Miłosza, Herberta, Barańczaka ( do wyboru )
– poeta „ śród żywiołów obcych”- i jej literacki wyraz.

52.Literatura fantastycznonaukowa, czyli o nas i naszych możliwościach- na podstawie wybranych utworów.

53.Mickiewiczowskie motywy wędrowne w literaturze XX wieku ( np. Karusia, Matka Polska, reduta Ordona, bal u Senatora, salon warszawski, „ ostatni ” polonez, „ nad wodą wielką
i czystą...”). Wskaż utwory wykorzystujące motywy, cytaty i omów sposoby ich wykorzystywania w nowym kontekście.

54.Wędrówka a pielgrzymowanie. Zaobserwuj sens tego rozróżnienia w twórczości wybranego przez siebie poety romantycznego( np. A. Mickiewicza ).

55. „ Świat poprawiać – zuchwałe rzemiosło”( I. Krasicki). Na przykładach wybranych tekstów literackich i publicystycznych przedstaw, jak twórcy realizowali to zadanie. W których zez znanych ci dzieł literackich upatrujesz reformatorów współczesnego świata i człowieka?

56.Mickiewicz w lekturze poetów XX – wiecznych ( J. Przyboś, Cz. Miłosz).Przeanalizuj odwoła-nia, nawiązania, kontynuacje, polemiki.

57.Wpływ romantyzmu ( mickiewiczowskiego) na postawy życiowe jego późniejszych czytelników. Przedstaw świadectwa literackie. Poszukaj przykładów także w literaturze współczesnej.

58.Mickiewicz – mistrz formy wierszowej. Prześledź wszystkie gatunki literackie i udowodnij, że forma wiersza jest jednym ze sposobów manifestowania postawy romantycznej.

59.Jak pisać o wielkich poetach, prozaikach, artystach? Wybierz jednego z „wielkich”. Prześledź – kto i jak o nim pisał. Dlaczego powstają nowe prace historycznoliteackie? Czy nowe opracowania dyskwalifikują stare?

60.Dwór szlachecki – gniazdo rodzinne. Zaobserwuj wartość dworu w utworach różnych epok.

61.„Z polska szlachtą polski lud”. Na odpowiednio dobranych tekstach omów historię pańsko – chłopskiej idylli.

62. „Rozkosz żywota” a obowiązek ... . Przeanalizuj postawy życiowe bohaterów utworów np. Stefana Żeromskiego.

63.„Zło jest wynikiem opętania duszy przez namiętność” ( Szekspir ).
Potwierdź lub zaneguj prawdziwość niniejszego stwierdzenia, prezentując bohaterów czyniących zło.

64.Utopia czy perspektywa? Marzenia, mrzonki ... bohaterów i ich kreatorów. Omów w oparciu o literaturę różnych epok.

65.Bohater w pułapce historii. Omów relację : człowiek – historia na podstawie utworów różnych epok.

66.Bohaterowie literaccy „opętani polskością” . Omów : kto, kiedy, jak i dlaczego kreował takiego bohatera?

67.Bohater – everyman. Sprawdź : kto, kiedy, dlaczego posługiwał się bohaterem – „każdym”.

68.Bohater – ideowiec, a może fanatyk. Prześledź różne kreacje bohatera będącego w służbie idei. Zastanów się nad jego rolą w utworze.

69.„Przewrotni autorzy” . Rola ironii, groteski, absurdu w literaturze polskiej ( obcej ) – na przykładach wybranych utwórów.

70.Słynne polemiki ideowo – artystyczne. Omów na przykładzie stosownej literatury różnych epok.

71.Powieść jako gra z czytelnikiem. Zaobserwuj chwyty narracyjne i fabularne, operowanie fikcją
i iluzją w sposobach przedstawiania, w obszarach światów przedstawionych wybranych powieści.

72.Tradycyjne i współczesne powieści z tezą. Omów na odpowiednio dobranych przykładach, zwróć uwagę na budowę akcji i retorykę.

73.Jakie funkcje może pełnić mimesis w fabułach i narracjach współczesnych? Omów na dowolnych przykładach.

74.Dziennik, pamiętnik, pamiętnik mówiony. Prześledź te gatunki literackie i odpowiedz na pyta-nie: „ Autobiografia, biografia czy zmyślenie”?

75.Powieści będące studium psychologicznym człowieka. Zwróć uwagę na kreację bohaterów
i strukturę narracyjną utworów.

76.Literackie transformacje znanych baśni. Omów, uwzględniając założenia ideowe i artystyczne epok.

77.Pisarka, artystka, kobieta w poszukiwaniu swego miejsca w świecie sztuki. Omów, analizując utwory z różnych epok.

78.Nurt wiejski w literaturze. Przedstaw jego charakterystyczne cechy, odwołując się do reprezentatywnych dla niego utworów.

79.Teatr Tadeusza Różewicza. Zwróć uwagę na rolę didaskaliów i koncepcję teatru otwartego. Przestaw problem, analizując wybrane fragmenty utworów takich jak: „Kartoteka”, „Pułapka”, „Akt przerwany”, „Wyszedł z domu”, „Stara kobieta”.

80.Motyw labiryntu w literaturze polskiej ( i obcej ). Uwzględnij różne warianty mitu o labiryncie.

81.Analizując wybrane dzieła współczesnych pisarzy, przedstaw kanon wartości proponowanych przez literaturę człowiekowi XX i XXI wieku.

82.Poeci zbuntowani wobec otaczającego ich świata – omów problem, analizując wybrane przykłady z literatury polskiej i obcej.

83.”Świat jest jeno szkołą szukania: nie o to chodzi, kto dopadnie, ale kto przebieży piękniejszą drogę.” (Michel de Montaigne)
Przedstaw dzieła literackie potwierdzające tę myśl, uzasadnij swój wybór.

84.”Święci w Bogu” i “święci bez Boga”- przeprowadź analizę kreacji wybranych bohaterów literackich.

85.Zwycięzcy i przegrani w literaturze polskiej.Scharakteryzuj sposoby kreowania takich bohaterów, analizując wybrane utwory z różnych epok literackich.

86.Dramat człowieka uwikłanego w swój czas historyczny. Wybierz epoki,które pozwolą na właści-wą intrpretację problemu, przeprowadź analizę wybranyc utworów.

87.”Każdy umie cierpieć – to ludziom przychodzi najłatwiej – najtrudniejszą i najambitniejszą rzeczą w życiu jest osiągnąć szczęście.” (Paulo Coelho).
Interpretując słowa brazylijskiego pisarza, wskaż utwory literackie zawierające prawdy, które moga stac się wskazówkami na drodze do szczęścia. Uzasadnij swój wybór.

88.Literatura rosyjska czasów porewolucyjnych wobec nowej rzeczywistości – scharakteryzuj zjawisko, analizując wybrane utwory.

89.”Bywa nieraz, że stoimy w obliczu prawd, dla których brakuje słów.” (Jan Paweł II).
Rozważ myśl Papieża – Polaka, aalizując wybrane utwory literackie.

90.Przedstaw genezę noweli. Wyjaśnij przyczyny popularności małych form prozatorskich w lite-raturze drugiej połowy XIX w, analizując wybrane przykłady literackie.

91.Analizując wybrane utwory K.K.Baczyńskiego i T. Gajcego, przedstaw losy młodego pokolenia w czasie II wojny światowej.

92.Rozrachunki z mitami narodowymi w wybranych utworach S.Wyspiańskiego
i W.Gombrowicza.

93.Portrety codzienności w wierszach M. Białoszewskiego, S. Grochowiaka i ks.J.Twardowskiego. Przedstaw, porównując wybrane utwory wymienionych poetów.

94. Stroje pań i panów – ich rola w charakterystyce postaci i grup społecznych. ( W świetle wybranych utworów literackich ).

B) ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI

1.Sposób kreowania postaci historycznych w literaturze i sztuce polskiej.
Rozwiń temat na wybranych przykładach.

2.Dylematy moralne człowieka w masce. Przeanalizuj stosowne przykłady z literatury i filmu.

3.Folklor jako źródło inspiracji w literaturze i sztuce. Omów, analizując wybrane teksty kultury.

4.Motyw ogrodu w literaturze i sztuce. Omów na podstawie wybranych tekstów kultury.

5.Służebność czy wolność sztuki – od modernizmu do współczesności. Przeanalizuj problem
i uzasadnij twój pogląd na podstawie wybranych utworów.

6. “Romantycy muszą zginąć. Dzisiejszy świat nie dla nich” ( B. Prus „Lalka” ). Omów nawiązania
do wartości propagowanych przez romantyków w literaturze( i sztuce ) późniejszych epok
i skomentuj postawioną w cytacie tezę. Prezentację wesprzyj analizą wybranych dzieł.

7.Zmierzamy do wspólnej Europy. Co kultura polska ( literatura i inne sztuki, np. film) może zaproponować mieszkańcom naszego kontynentu? Analiza wybranych dzieł.

8.Przedstaw funkcjonowanie wybranych motywów biblijnych w literaturze i sztuce różnych epok.

9.Przedstaw funkcjonowanie wybranych motywów mitologicznych w literaturze i sztuce różnych epok.

10.Dzieło literackie a jego ekranizacja. Omów na dowolnie wybranych przykładach.

11.Analizując wybrane przykłady, przedstaw wpływ impresjonizmu na literaturę Młodej Polski.

12.Związki literatury z muzyką. Omów zagadnienie na przykładach z różnych epok.

13.Dzieło sztuki jako ważne źródło inspiracji pisarza współczesnego– na wybranych przykładach.

14.Sztuka wobec niewyrażalnego. Omów na wybranych przykładach symbol jako środek wyrazu artystycznego.

15.Świat prowincji w opowiadaniach B. Schulza i obrazach Marca Chagala. Analiza porównawcza dzieł.

16.Dwie odmienne koncepcje piękna w literaturze i malarstwie. Omów, dokonując analizy wybra-nych dzieł.

17.Różne ujęcia motywu w literaturze i sztuce: Sąd Ostateczny

18.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Apokalipsa.

19.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Cierpienie.

20.Różne ujęcia motywu w literaturze i sztuce: Śmierć.

21.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Taniec.

22.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Przyroda.

23.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Rodzina.

24.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Artysta.

25.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Wędrówka.

26.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Arkadia.

27.Różne ujęcie motywu w literaturze i sztuce: Pielgrzym.

28.Porównaj pejzaż sentymentalny i romantyczny literacki i malarski, analizując przykłady wybranych dzieł.

29.Motyw szlacheckiego dworu, jego rola w różnych tekstach kultury XIX i XX wieku ( literackich i z innych dziedzin sztuki )

30.Postać władcy doskonałego w średniowieczu, renesansie i oświeceniu. Próba porównania wybranych portretów literackich i malarskich.

31.Literatura i sztuka wobec problemów współczesnego świata. Omów na dowolnych przykładach.

32. Warunki są warunkami, a człowiek jest człowiekiem”. ( M. Dąbrowska )
- przedstaw różne zachowania człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie wybranych utworów literackich i filmowych.

33. Analizując wybrane dzieła literackie i filmowe XXw, przedstaw różne koncepcje bohaterstwa i jego oceny.

34.Małe – ale czy nieistotne? Na dowolnie wybranych przykładach omów motyw liścia, różne jego ujęcia w literaturze i sztuce.

35.Starożytność jako źródło zasad klasycznych w literaturze i sztuce późniejszych epok ( na wybranych przykładach ).

36.Prowincja – źródło inspiracji literatury i sztuki współczesnej. Przedstaw temat, analizując przykłady wybranych dzieł.

37.Artyści wobec zjawiska holokaustu i drugiej wojny światowej ( na wybranych przykładach literackich i z innych dziedzin sztuki).

38. Biblia – źródło inspiracji dla literatów, artystów i kompozytorów– na wybranych przykładach.

39.Sztuka w systemach totalitarnych. Artyści i ich dzieła jako narzędzia w rękach propagandy. Przedstaw, analizując przykłady wybranych dzieł.

40.Impresjonizm – przełom w sztuce, jego wpływ na literaturę i muzykę-na wybranych przykładach.

41.Sprzeciw wobec działań polityków i sposób ich komentowania w wybranych dziełach literackich i z innych dziedzin sztuki. ( np. Goya i Picasso ).

42.Wizerunek artysty w literaturze i sztuce różnych epok ( na wybranych przykładach )..

43.Rola mitu w literaturze i sztuce współczesnej. Omów na wybranych przykładach.

44.„Zakazany owoc” - na podstawie odpowiednio dobranych tekstów literackich i innych udowodnij lub zaneguj, że „pożądamy tego, co zakazane i zawsze pragniemy zabronionej rzeczy” ( Owidiusz).

45.Literackie obrazy „ walki o duszę”. W oparciu o literaturę i sztukę przedstaw funkcjonowanie tego motywu.

46.Rola maski w literaturze i sztuce polskiej lub obcej.Omów na odpowiednio dobranych przykładach.

47.Bohaterowie baśniowi i światy baśniowe w literaturze i sztuce. Omów na dowolnych przykładach.

48.Motyw ogrodów w literaturze i sztuce. Omów sposób funkcjonowania tego motywu w różnych epokach i różnych dziełach kultury.

49.Scharakteryzuj obraz polskiej rzeczywistości współczesnej w wybranych tekstach popkultury.

50.Motywy tatrzańskie i zakopiańskie w literaturze i sztuce - omów, analizując wybrane przykłady z zakresu różnych dziedzin kultury.

51.Ludzkie ciało, jako źródło inspiracji artystycznej –omów, analizując wybrane przykłady z zakresu literatury i sztuki.

52.Kobieta jako źródło inspiracji dla artystów różnych epok i dziedzin sztuki. Dokonaj analizy wybranych dzieł literackich i innych tekstów kultury.

53.Mity i legendy jako tworzywo nurtu fantasy. Omów zagadnienie, analizując wybrane utwory literackie i teksty kultury.

54.Polska sztuka kabaretowa XX wieku – scharakteryzuj zjawisko, analizując wybrane przykłady z zakresu polskiej kultury i literatury współczesnej.

55.”Każda epoka ma swe własne cele
I zapomina o wczorajszych snach (...)”
Przedstaw teksty kultury (dzieła literackie, filmowe i muzyczne), które są manifestem światopoglą-dowym Twojego pokolenia. Uzasadnij wybór.

56.Powstanie styczniowe w twórczości Stefana Żeromskiego i w malarstwie polskim. Porównaj wybrane dzieła, wskaż podobieństwa i różnice w przedstawianiu tego wydarzenia przez pisarza i wybranych malarzy.

57.Na przykładzie wybranych tekstów literackich i tekstów kultury przedstaw obrzęd jako zjawisko kulturowe – zaprezentuj sposoby jego przedstawiania i funkcje.

58.Literatura i malarstwo jako sposoby interpretacji wydarzeń historycznych. Dokonaj analizy wybranych tekstów kultury.

59.Obraz Polski i Polaków w literaturze i filmie przełomu XX i XXI wieku – omów, analizując wybrane przykłady z zakresu wskazanych dziedzin kultury.

60.Różne ujęcia motywu krzyża w literaturze i sztuce. Analiza wybranych dzieł.

61.Surrealistyczne wizje człowieka i jego losu w literaturze i malarstwie. Omów na wybranych przykładach.

62.Realizm w literaturze i malarstwie. W jakim stopniu pisarze i artyści oddają prawdę o rzeczy-wistości? Omów problem, analizując wybrane przykłady z zakresu wskazanych dziedzin kultury.

63.Pożegnania i powroty...Wyszukaj i omów sposoby funkcjonowania tego motywu w wybranych dziełach literackich i plastycznych.

64.Analizując wybrane przykłady dzieł, omów funkcjonowanie toposów śmierci heroicznej
i nieheroicznej w literaturze i filmie.

65.Analizując wybrane teksty kultury, omów sposoby ukazywania starożytnego Rzymu
i jego władców w dziełach historycznych, literaturze i filmie.

66.Porównując klasyczne i awangardowe adaptacje wybranych utworów literackich, przedstaw problem: do jakiego stopnia autor adaptacji ma prawo manipulować treścią i wymową dzieła. Dokonaj analizy wybranych przykładów.

67. Teoria czystej Formy w teatrze. Jak realizował ją Witkacy w wybranych dramatach?
Jak wpłynęła na kształt znanych Ci realizacji?

C) JĘZYK

1.Omów język wybranych bohaterów literackich ze szczególnym uwzględnieniem cech ujawniających ich charakter i przynależność środowiskową.

2.Nowe spojrzenie na język: Język jako przestrzeń wyobcowania. Zaobserwuj język narracji i język bohatera w wybranych przez siebie utworach powieściowych XX wieku.

3. Język codzienny mojej rodziny. Przedstaw zagadnienie, analizując zebrany przez siebie materiał językowy. Uwzględnij integrację językową na Ziemiach Zachodnich.

4.Specyfika tekstów mówionych i pisanych. Zaobserwuj wykorzystywanie struktury, właściwości polszczyzny mówionej w tekstach literackich.

5.Z wybranych tekstów pisanych i mówionych ( reprezentujących różne formy komunikacji językowej) wypisz i określ błędy, które spowodowały, że są to wypowiedzi – nieudane. Jakimi kryteriami się posługiwałeś?

6.Oceń poprawność językową reklam: prasowo-radiowych i telewizyjnych. Omów środki służące funkcji perswazyjnej. Zwróć uwagę na najczęściej stosowane środki stylistyczne. ( Swoje obserwacje przeprowadź na wybranych tekstach reklamowych.)

7.Zbierz w swoim otoczeniu przykłady nowych nazw sklepów, kawiarni, instytucji. Opisz ich formę językową ( np. pochodzenie, formę słowotwórczą). Oceń ją pod względem poprawności i walorów stylistycznych. Czym jest nazwa własna? Co ją różni od nazwy pospolitej?

8.Etykieta językowa różnych czasów i środowisk. Omów na wybranych przykładach z literatury i życia tego środowiska.

9. Sztuka przemawiania. Omów na wybranych przykładach literackich i współczesnych wystąpieniach publicznych.

10.Perswazyjne funkcje języka na przykładzie tekstów tendencyjnych i propagandowych.
Analiza przykładów.

11.Wykaż obecność tabu językowego. Omów jego funkcje w literaturze różnych epok, analizując wybrane przykłady.

12.Scharakteryzuj różne typy stylizacji językowej i omów ich funkcje na przykładzie literatury wybranej epoki.

13.Stylizacja modlitewna w literaturze różnych epok. Omów na dowolnie wybranych przykładach.

14.Poszukaj odpowiednich przykładów i omów twórcze wykorzystanie języka mówionego w literaturze międzywojennej.

15.Poszukaj odpowiednich przykładów i omów twórcze wykorzystanie języka mówionego
w literaturze współczesnej.

16.
Przedstaw cechy stylu publicystycznego, analizując wybrane przykłady z prasy współczesnej.

17.Jaki obraz współczesnego świata kreuje język reklamy? Omów problem, analizując po 3-4 przykłady reklamy radiowej, telewizyjnej i prasowej.

18..Moda na języki obce w Polsce. Korzyści i zagrożenia.

19.Nawiązując do słów T. Różewicza „ Maleją materialne zasoby językowe”, przedstaw tę tendencję na przykładach ze współczesnej polszczyzny pisanej i mówionej. Analiza wybranych tekstów.

20. Wyjaśnij przyczyny żywotności staropolskiej frazeologii we współczesnej polszczyźnie. Omów zjawisko, analizując wybrane przykłady.

21.Wyjaśnij przyczyny żywotności i ponadczasowości frazeologii biblijnej. Omów zjawisko, analizując wybrane przykłady.

22. Wyjaśnij przyczyny żywotności i ponadczasowości frazeologii mitologicznej. Omów zjawisko, analizując wybrane przykłady.

23.Dawna kultura zapisana w języku. Omów zjawisko, odwołując się do wybranych przykładów.

24. Językowe środki kształtowania wypowiedz w literaturze współczesnej. Omów zagadnienie
na wybranych przykładach.

25.Analizując język prasowych, telewizyjnych i radiowych wystąpień współczesnych polskich polityków, dokonaj oceny ich poprawności językowej oraz doboru i celowości zastosowania środków stylistycznych typowych dla retoryki.

26.Dokonując analizy językowo-stylistycznej wybranych tekstów piosenek zespołów młodzieżowych, wykaż, na ile język, jakim są napisane, jest przekaźnikiem ideologii i świato-poglądu. Oceń zasadność stosowanych w nich środków językowych.

27.Na podstawie zgromadzonego przez siebie materiału językowego, dokonaj analizy funkcjonalności i celowości zapożyczeń we współczesnej polszczyźnie.

28.Przeprowadź analizę słownictwa i składni wybranych wierszy T.Różewicza oraz M.Białoszew-skiego i wyjaśnij przyczyny awansu języka potocznego w poezji okresu powojennego.

29.Dokonując analizy wybranych wierszy polskich poetów, zdefiniuj pojęcie neologizmu poetyckiego- omów rodzaje oraz funkcje neologizmów występujących we wskazanych przez Ciebie utworach.

30.Na dowolnie wybranych przykładach przedstaw i porównaj cechy stylu utworów literackich romantyzmu i pozytywizmu.

31.Na wybranych przykładach utworów literackich omów wykorzystanie dialektów terytorialnych, jako tworzywa literackiego.

PostWysłany: Sro Lis 14, 2007 6:50 pm Temat postu: MATURA - PISANIE PREZENTACJI na CITO - KONSPEKT na JUŻ! Odpowiedz z cytatem
Jako dyplomowany nauczyciel z kilkuletnim stażem wykładowcy filologii polskiej w Liceum Ogólnokształcącym posiadam profesjonalna wiedzę do przygotowywania maturzystów do egzaminu dojrzałości.

Jeśli potrzebujesz wsparcia uczciwego konsultanta zapraszam do kontaktu za pośrednictwem GG: 5163676
lub: mail: maturalne_prezentacje@autograf.pl

Tworzę ambitne prezentacje na poziomie maturzysty zgodnie z wytycznymi MENU.

Prezentacje zawierają poza szczegółowym opracowaniem tematu do wypowiedzi egzaminacyjnej także konspekt wraz z wykazem pozycji bibliograficznych z zakresu literatury podmiotowej i przedmiotowej.
Tezę do analizowanej problematyki prezentacji formułuję w sposób oryginalny a interpretacja prezentowanych argumentów (treści) dosadnie i z pełną dbałością o szczegóły ją potwierdza (wskazuję cytaty, nawiązania)

Z racji wykonywanego zawodu nie unikam żadnych tematów, jestem gotowa na analizę zarówno tematów związanych z motywem, z językiem , a także z korespondencją sztuk.

Na życzenie lub w przypadku jeśli temat przewodni prezentacji to determinuje - jestem skłonna także przygotować wersję multimedialną w programie Power Point (w szerokim tego słowa znaczeniu) wraz tematyczną ścieżką dźwiękową w podtle.

Z poważaniem
Marysia

PS: Niżej wskazuję wachlarz tematów - proszę wybrać lub podać własny temat:

1. MIŁOŚĆ nie jedno imię nosi - motyw miłości zaprezentuj różne koncepcje tego motywu.
2. MOTYW CHLEBA w literaturze i sztuce – omów symbolikę motywu.
3. Literacki PORTRET MATKI. Przedstaw motyw na wybranych przykładach.
4. MOTYW BIESIADY, UCZTY, WESELA w literaturze różnych epok.
5. Bohater negatywny jako „czarny charakter” – omów na przykładach w literaturze różnych epok.
6. Wskaż i zinterpretuj poetyckie obrazy września 1936 roku i czasów okupacji w Polsce.
7. MOTYW ROZSTANIA w literaturze – zaprezentuj ich obraz w literaturze
8. Pożegnania bohaterów literackich - różne realizacje motywu.
9. Dekalog bohaterów G.H. Grudzińskiego – Antydekalog praw etycznych i moralnych
10. Człowiek wobec Boga / Rozmowy z Bogiem– przedstaw różne ujęcie tego problemu w wybranych dziełach literackich.
11. STARY CZŁOWIEK w literaturze - omów na wybranych przykładach jak w poszczególnych epokach postrzegano starość.
12. Różne OBLICZA STAROŚCI - różnorodność ujęcia motywu w wybranych utworach literackich.
13. Pogonie oblicze starości – zaprezentuj teksty kultury ukazujące pogodą jesień życia.
14. Motyw szaleństwa i szaleńców w literaturze różnych epok.
15. MOTYW SZCZĘŚCIA – Zaprezentuj literackie wizje szczęścia ukształtowane w różnych epokach.
16. Dokonaj analizy tekstów piosenek wybranych zespołów muzyki młodzieżowej - zinterpretuj obraz świata ukazany przez zespół.
17. Literackie pary małżeństw na przestrzeni różnych epok.
18. Każdy jest Odysem co wraca do swej Itaki - etos wędrówki w literaturze na przykładzie utworów literackich.
19. Powstania w literaturze i sztuce XIX i XX wieku.
20. Powstanie Warszawskie w poezji, liryce i prozie.
21. Przyroda słowem i pędzlem malowana - przedstaw temat, analizując wybrane dzieła literackie i malarskie.
22. Niepokoje i rozterki współczesnego człowieka w ujęciu poezji Tadeusza Różewicza.
23. ETOS RYCERZA w literaturze - omów na wybranych przykładach literackich.
24. Wielkie dzieła literackie i ich filmowe adaptacje.
25. Porównaj pierwowzory literackie z ich filmowymi odpowiednikami - oceń zjawisko.
26. Literackie WIZJE SZCZĘŚCIA ukształtowane w różnych epokach.
27. Różne sposoby ukazywania BOHATERA ŻYDOWSKIEGO w literaturze pozytywistycznej i współczesnej.
28. Wymiar przeżyć moralnych i pokoleniowych w twórczości pokolenia Kolumbów na przykładzie twórczości Baczyńskiego, Gajcego, Różewicza.
29. MOTYW APOKALIPSY w literaturze i motywy apokaliptyczne w innych dziedzinach sztuk
30. Biografia jako klucz do odczytania twórczości poety.
31. Ukaż problem odwiecznej WALKI DOBRA ZE ZŁEM w wybranych utworach literatury fantastycznej.
32. Różne sposoby kreowania alternatywnych światów w literaturze fantazy.
33. Przedstaw na wybranych przykładach OBRAZ HOLOCAUSTU w literaturze polskiej.
34. Język wybranych ludzi z życia publicznego -Omów analizując ich wypowiedzi.
35. Różne PORTRETY KOBIET w literaturze polskiej i obcej.
36. Omów tragiczne losy kobiet w obozach pracy i obozach koncentracyjnych w czasie II wojny światowej.
37. Różne doświadczenia i przeżycia obozowe oraz wynikające z nich koncepcje
człowieka zniewolonego.
38. Przeanalizuj problem wyniszczenia moralnego jednostki ludzkiej, odwołując się do przykładów zawartych w literaturze lagrowej i łagrowej.
39. Co to jest LITERATURA FAKTU i doświadczenia lagrowe i łagrowe – omów przywołując przykłady literackie.
40. UPIORY, ZJAWY I DUCHY. Zaprezentuj sposoby kreowania oraz ich funkcje w dziełach plastycznych i literackich.
41. Zbadaj genezę i znaczenie przysłów polskich w odniesieniu do historii, doświadczeń i obyczajów polaków.
42. Motyw SAMOBÓJSTWA – zwycięstwo czy klęska? – Dokonaj analizy problemu.
43. Sonety w literaturze polskiej.
44. Pogodne oblicze starości - omów sposoby i cele takiego ukazania jesieni życia w wybranych utworach literackich.
45. Różne wizerunki starości na przykładzie losów bohaterów literackich.
46. ZJAWY, DUCHY, SNY w literaturze - zbadaj ich funkcje w wybranych utworach różnych epok.
47. Literacki WIZERUNEK ZWIERZĄT - na wybranych przykładach omów kreacje bohatera zwierzęcego.
48. Różne ujęcia MOTYWU RAJU w literaturze i sztuce.
49. MOTYW ARKADII oczami twórców literatury i sztuki pozaliterackiej.
50. Zinterpretuj wybrany mit (starożytnych Greków, Rzymian, Celtów, Słowian).
51. KONFLIKT POKOLEŃ – „młodzi” kontra „starzy”.
52. Rola monologu wewnętrznego bohatera w kreacji jego postaci.
53. MOTYWY APOKALIPTYCZNE w literaturze i sztuce.
54. WIZJE SĄDU OSTATECZNEGO w literaturze i sztuce pozaliterackiej.
55. Nasi bracia mniejsi w literaturze - omów różną funkcję ZWIERZĄT w wybranych utworach.
56. Zaprezentuj kilka literackich kreacji bohaterów kontrowersyjnych odwołując się do wybranych utworów z różnych epok.
57. Ideał piękna – różnorodne rozumienie piękna w sztuce i poezji.
58. Motyw CIERPIENIA w literaturze różnych epok (cierpienie niezawinione, heroiczne).
59. Metafora DROGI i jej rola w kulturze - omów zagadnienie, dokonując analizy porównawczej ujęć literackich, plastycznych i filmowych motywu.
60. Historia jako czynnik determinujący ludzki los - omów problem analizując wybrane powieści XIX / XX.
61. Słynne historie miłosne - Literackie pary kochanków.
62. Przedstaw na wybranych przykładach obraz HOLOCAUSTU w literaturze i filmie.
63. Romantyczne FASCYNACJE LUDOWOŚCIĄ – dokonaj analizy na podstawie pozycji literaturowych.
64. Teksty piosenek zespołów młodzieżowych jako próba opisania rzeczywistości.
65. Literackie pary małżeństw – dokonaj porównań różnych ich przedstawień literaturze.
66. MOTYW MASKI - jej rola i znaczenie w życiu bohatera i kreacji świata. Rozważ problem odwołując się do wybranych dzieł.
67. KREACJE MĘŻCZYZN w literaturze (od Adama do Batmana) - omów i porównaj sposoby prezentacji bohaterów na wybranych przykładach dzieł.
68. Motyw OJCA w literaturze na przestrzeni epok literackich.
69. Literackie portrety MATKI w wybranych dziełach twórców różnych epok.
70. ZDRADA jako sposób działania człowieka w dążeniu do celu.
71. Motyw / etos PRACY w życiu bohaterów literackich.
72. Teksty piosenek zespołów młodzieżowych jako próba opisania rzeczywistości.
73. Najciekawsze PORTRETY KOBIET w literaturze i sztuce.
74. „Anioły” i „demony” - Kobieta upadła a kobieta anioł - różne kreacje literackich postaci kobiecych.
75. Dzieło literackie jako świadectwo swego czasu.
76. Różne doświadczenia i przeżycia obozowe oraz wynikające z nich koncepcje
człowieka zniewolonego.
77. Przeanalizuj problem wyniszczenia moralnego jednostki ludzkiej, odwołując się do przykładów zawartych w literaturze lagrowej i łagrowej.
78. ŁAGRY I LAGRY, świat obozów w świadectwie literatury faktu.
79. Wielkie dzieła literackie a przekaz szklanego ekranu - porównaj pierwowzory literackie z ich filmowymi odpowiednikami i oceń zjawisko.
80. Ludzie ludziom zgotowali ten los – zinterpretuj twierdzenie i dokonaj analizy
81. Świat wartości więźniów obozów koncentracyjnych i obozów. pracy
82. Przedstaw sposoby WYRAŻANIA UCZUĆ DO KOBIETY w twórczości poetów różnych epok.
83. Najciekawsze portrety psychologiczne kobiet w literaturze i sztuce - omów zagadnienie na podstawie analizy postaci wybranych utworów.
84. MOTYW MIŁOŚCI w literaturze różnych epok – Miłość nie jedno imię nosi.
85. Na podstawie analizy wybranych utworów literackich przedstaw motyw i sposoby funkcjonowania pielgrzyma – tułacza.
86. PORTRET RYCERZA I ETOS RYCERSKI - przedstaw w literaturze funkcje i znaczenie motywu odwołując się do wybranych przykładów.
87. Różnorodne ujęcia MOTYWU ŚMIERCI w literaturze i sztuce.
88. MOTYW UCZTY, BIESIADY, WESELA w wybranych przykładach utworów literackich.
89. Arkadia – kraina szczęśliwości i nieustannego dążenia do jej osiągnięcia.
90. Omów sposoby funkcjonowania MOTYWU ZDRADY w utworach literackich.
91. TOPOS OGRODU w literaturze i sztuce.
92. ONOMASTYKA - Omów pochodzenie nazw miejscowych twojego regionu
93. Motyw Powstania Styczniowego i jego funkcje w literaturze i malarstwie XIX
94. Wielkie tematy narodowe w malarstwie i literaturze polskiej.
95. Historia w dziełach literackich i filmowych adaptacjach.
96. Przedstaw sposoby wyrażania uczuć do kobiety w twórczości poetów różnych epok.
97. SZTUKA PISANIA LISTÓW w epoce dawnej i dziś.
98. BUNT przeciwko Bogu i pokora wobec Boga.
99. Język wybranych ludzi z życia publicznego analizując ich wypowiedzi.
100. KARA jako KONSEKWENCJA ZBRODNI - rozważ zagadnienie, odwołując się do wybranych przykładów literatury polskiej i obcej.
101. Różne WIZERUNKI BOGA na przykładzie wybranych utworów.
102. Człowiek w obliczu zagrożenia - przedstaw różnorodność zachowań w wybranych dziełach literackich.
103. Funkcjonowanie MOTYWU PRZYJAŹNI w literaturze z różnych epok.
104. Różne realizacje motywu miłości w dziełach literackich i filmowych.
105. MOTYW DZIECKA I DZIECIĘCOŚCI w różnych tekstach kultury - przedstaw różne odsłony na wybranych przykładach dzieł literackich i innych dziedzin sztuki.
106. MOTYW SAMOTNOŚCI - Samotni z wyboru lub z konieczności. Zaprezentuj bohaterów literackich, którzy zmagali się z tym problemem; zwróć uwagę na przyczyny i skutki ich sytuacji.
107. Wydarzenia historyczne jako inspiracja dla pisarzy i reżyserów filmowych.
108. Porównaj sposoby ukazania motywu wsi i funkcje w wybranych utworach literackich.
109. WIZERUNEK DIABŁA I SZATANA w literaturze - przedstaw różnorodność ukazania postaci.
110. MOTYW GÓR i jego funkcje w literaturze w utworach literackich twórców wybranych epok.
111. Przedstaw losy i omów postawy bohaterów literackich uwikłanych w historię.
112. MOTYW DOMU / MIESZKANIA / KAMIENICY w literaturze różnych epok.
113. MOTYW PIELGRZYMA w literaturze romantycznej.
114. SNY I WIZJE w literaturze różnych epok.
115. „Wykrzyczeć siebie” – teksty piosenek od hip hopu po heavy metalu. Omów funkcje języka i sposób przedstawienia świata w tych tekstach zespołów młodzieżowych.
116. Motyw polskiego EMIGRANTA w wybranych utworach literackich -przedstaw różne sposoby jego funkcjonowania.
117. Sztuka po Oświęcimiu - na podstawie polskich i zagranicznych dzieł literackich i filmowych omów problem kryzysu wartości humanistycznych oraz wyrażalność doświadczeń bezprecedensowych.
118. Rola lektur w kształtowaniu charakterów postaci literackich - rozważ problem na podstawie wybranych utworów.
119. TYTUŁ, MOTTO, OSTATNIA SCENA – omów ich rolę i znaczenie w utworze literackim.
120. PAŃSTWO jako najwyższa wartość narodowa w widzeniu bohaterów literackich różnych epok.
121. Motyw SAMOBÓJSTWA w literaturze na przestrzeni epok literackich.
122. Bohater literacki i filmowy wobec wyboru pomiędzy wartościami duchowymi i materialnymi. Omów problem na wybranych przykładach.
123. Wybory moralne bohaterów literackich i filmowych.
124. Literackie OBRAZY TOTALITARYZMU (HITLERYZMU bądź STALINIZMU).
125. PIENIĄDZE i ich siła – literackie realizacje motywu pieniądza na przykładzie dzieł twórców różnych epok.
126. Słownictwo środowisk młodzieżowych w okresie polskiej transformacji ustrojowej.
127. Omów zjawisko socrealizmu w literaturze i sztuce XX wieku - w swojej analizie uwzględnij kontekst historyczny i polityczny.
128. Motyw lasu, puszczy, drzewa w literaturze różnych epok.
129. Motyw tańca i jego znaczenie w literaturze różnych epok.
130. TWÓRCZA I DESTRUKCYJNA SIŁA MIŁOŚCI w życiu człowieka. - prezentacja tematu na przykładzie wybranych utworów literackich oraz ekranizacji filmowych.
131. Średniowieczna i renesansowa KULTURA ŚMIECHU – Omów zjawisko karnawalizacji.
132. Twórczość J. Kochanowskiego w tradycji literackiej późniejszych epok.
133. Motyw miłości - różne koncepcje tego motywu.
134. WŁADZA to zaszczyt, zobowiązanie czy siła niszcząca? Dokonaj analizy problemu wykorzystując różne przykłady z literatury na przykładzie różnych epok.
135. MIASTO w literaturze różnych epok.
136. CZTERY PORY ROKU w literaturze i sztuce pozaliterackiej.
137. Motyw CIERPIENIA w literaturze różnych epok.
138. Motyw TAŃCA ŚMIERCI „Danse Macabre” w literaturze i malarstwie.
139. Sceny batalistyczne w literaturze i malarstwie.
140. Liryczna siła literacka braterstwa człowieka ze światem przyrody.
141. Bazując na wybranych przykładach reklam oceń na czym polega FENOMEN JĘZYKA REKLAMY.
142. Żart w reklamie - omów mechanizmy powstawania komizmu analizując wybrane przykłady.
143. Motyw FRANCISZKANIZMU w literaturze - omów jego rolę i sposób funkcjonowania w literaturze różnych epok.
144. SPORY POKOLENIOWE w literaturze – przeanalizuj zjawisko.
145. Mitologia jako inspiracja dla współczesnego kina - porównaj literacki zapis mitu z wersją filmową analizując wybrane przykłady.
146. Miłość i seks w literaturze, malarstwie i filmie - zaprezentuj różne ujęcia motywu odwołując się do wybranych przykładów.
147. MOWA ZAKOCHANYCH w epoce staropolskiej i dziś - dokonaj analizy i porównaj wybrane przykłady literackie.
148. Metamorfozy, czyli przemiany bohaterów literackich i ich znaczenie dla samego bohatera i jego otoczenia.
149. „Człowieka można zniszczyć, ale nie pokonać !” - wyraź swój sąd wykorzystując utwory literackie.
150. Analizując wybrane przykłady przedstaw literackie realizacje POSTAWY BUNTU.
151. Język reklamy i funkcje sloganów reklamowych.
152. Wesele u St. Wyspiańskiego a Wesele A. Wajdy – dokonaj analizy pierwowzoru z adaptacją filmową.
153. Pan Tadeusz wg pióra A. Mickiewicza i Pan Tadeusz na szklanym ekranie oczami A. Wajdy

….. inne tematy także stanowią dla mnie wyzwanie

Zapraszam cieplutko
Marysia

OTO TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2007/2008 - MATURZYSTO, KTÓRY WYBRAŁEŚ? w czym mogę pomóc i Tobie?

LITERATURA:

1. Siedem grzechów głównych. Refleksje na temat polskich wad narodowych.
2. Filozofia starożytna jako źródło twórczości poetyckiej na przestrzeni wieków. Omów na wybranych przykładach.
3. Pełnię świata mogą oddać tylko paradoksy. Odnieś to stwierdzenie do poezji księdza Jana Twardowskiego.
4. Człowiek w teatrze świata. Scharakteryzuj motyw na wybranych przykładach literackich.
5. Miłość w dziełach Szekspira. Omów na przykładach z twórczości dramatycznej.
6. Przedstaw i oceń funkcje, które pełnią jednostka i zbiorowość. Opracuj problem w oparciu o wybrane utwory różnych epok.
7. Bunt młodych w literaturze. Omów na wybranych przykładach.
8. Mitologia natchnieniem poetów. Wybrane motywy mitologiczne w twórczości poetów współczesnych. Omów na wybranych przykładach.
9. Jak umierali bohaterowie? Rozwiń temat, odwołując się do wybranych przykładów.
10. Sposoby budowania grozy w literaturze różnych epok. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych tekstów.
11. Biografia kluczem do twórczości. Scharakteryzuj i przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach z literatury Młodej Polski lub współczesnej.
12. Literackie portrety matek. Analizując celowo wybrane portrety matek z utworów różnych epok, omów sposoby portretowania i pisania o nich. Uwzględnij kontekst historyczny i kulturowy.
13. Postacie mitologiczne i ich funkcjonowanie w literaturze polskiej. Przedstaw i scharakteryzuj na wybranych przykładach.
14. Mity romantyczne i ich kontynuacje. Omów na wybranych przykładach.
15. Polemika z romantycznymi mitami. Omów na wybranych przykładach.
16. Ponadczasowość komedii Moliera. Scharakteryzuj i oceń ich aktualność.
17. Omów zagadnienie komizmu jako narzędzia krytyki w utworach literackich. Posłuż się trzema przykładami dzieł z różnych epok.
18. Wizja państwa w różnych epokach literackich. Omów na podstawie analizy wybranych przykładów.
19. Sytuacja na ziemiach polskich po powstaniu styczniowym i jej odbicie w nowelistyce pozytywizmu. Scharakteryzuj na wybranych przykładach.
20. Bohater z książką w ręku. Omów znaczenie lektur w świecie postaci literackich.
21. Jaki obraz świata kreują twórcy Nowej Fali? Omów, odwołując się do tekstów literackich.
22. Tytuł, motto, cytat, ostatnia scena jako klucz do interpretacji dzieła. Omów na wybranych przykładach.
23. Wielcy twórcy wielbicielami małej ojczyzny. Omów na przykładzie twórczości wybranego pisarza.
24. Kobieta zbuntowana. Przedstaw jej literacki wizerunek.
25. Porównaj sposoby walki o niepodległość w literaturze XIX wieku.
26. Różne wizerunki postaci biblijnych w literaturze XX wieku. Przedstaw i porównaj obrazy.
27. Obłąkani i szaleni w dramatach Szekspira i utworach romantycznych. Scharakteryzuj i przedstaw problem na wybranych przykładach.
28. Literackie reinterpretacje mitów antycznych. Scharakteryzuj sposoby i cele tego literackiego zjawiska (na wybranych przykładach).
29. Historia jako temat i jako pretekst w polskiej epice XIX i XX wieku . Przeanalizuj wybrane utwory.
30. Polemiki, spory, prowokacje - starcia pokoleń literackich. Omów na przykładach wybranych utworów.
31. Literackie curriculum vitae. Przedstaw i porównaj różne sposoby ujęcia. (np.: Horacy, Kochanowski, Mickiewicz, Białoszewski...)
32. Satyryczny obraz społeczeństwa polskiego w wybranych utworach literackich. Przeanalizuj sposoby tworzenia takiego obrazu.
33. Różne obrazy przyrody w literaturze. Przedstaw sposoby ich kreowania i ich funkcje w wybranych utworach.
34. Pamiętnikarze sensu strticto i ich internetowi spadkobiercy, czyli pamiętnikarstwo dawniej i dziś. Przedstaw temat sięgając do konkretnych przykładów.
35. Na podstawie znanych Ci utworów z literatury polskiej i obcej wskaż związek między bohaterem a jego lekturami.
36. Idealiści i marzyciele w literaturze polskiej. Scharakteryzuj sposoby kreowania takich bohaterów w utworach z różnych epok.
37. Przedstaw kreacje bohaterów, którzy doświadczyli okrucieństw II wojny światowej i próbują odbudować świat wartości.
38. Różne kreacje narratora i ukształtowania narracji w epice - analiza wybranych utworów.
39. Groteska jako sposób wyrażania w literaturze tragiczności świata. Omów na przykładach wybranych utworów.
40. Absurd wyrazem dezaprobaty wobec istniejącej rzeczywistości. Omów na stosownie dobranych przykładach
41. Przedstaw swojego ulubionego autora i świat przedstawiony w jego utworach.
42. Strach ma wielkie oczy, a czasami kły. Omów motyw wampira na wybranych przykładach literackich.
43. Słynne pary w literaturze. Przedstaw na stosownie wybranych przykładach.
44. Fenomen fantastyki. Omów zagadnienie na wybranych przykładach literackich.
45. Motywy średniowieczne w literaturze fantasy. Przedstaw na wybranych przykładach.
46. Młodzi przeciwko starym. Ukaż konflikt pokoleń na podstawie wystąpień programowych i manifestów poetyckich artystów różnych epok.
47. Od herosa do pantoflarza. Przywołaj literackie portrety mężczyzn i oceń ich postawę.
48. Zjawy, duchy, sny i wizje... Omów na przykładach ze znanych ci tekstów literackich.
49. Samotność – przekleństwo czy świadomy wybór? Odpowiedz na pytanie odwołując się do postaw wybranych bohaterów literackich.
50. Kodeks rycerski w literaturze. Omów na przykładzie wybranych dzieł literackich.
51. Literackie wizje szczęścia w różnych epokach. Rozwiń temat na wybranych przykładach.
52. Przenikanie się świata realnego i fantastycznego w utworach literackich. Omów na przykładach (np.: „Faust”, „Makbet”, „Dziady”...)
53. „Małe jest piękne” – problematyka i źródła popularności nowel Bolesława Prusa.
54. Bohaterowie wygrani i przegrani. Dokonaj analizy postępowania wybranych postaci literackich.
55. Praca miarą wartości człowieka. Przedstaw problem na podstawie wybranych utworów literackich.
56. Na podstawie wybranych utworów omów funkcje ironii w literaturze.
57. Obraz kobiety na Bliskim Wschodzie we współczesnej literaturze. Omów na wybranych przykładach.
58. Omów problem wyboru wartości na przykładach bohaterów literackich różnych epok.
59. Kamienny? Zadżumiony? Inny? Świat ukazany w literaturze XX wieku. Scharakteryzuj na wybranych przykładach.
60. Pisarz – wieszcz, rzemieślnik... Przedstaw różne role pisarza w wybranych epokach literackich.
61. Przeczucie lub doświadczenie katastrofy końca świata udokumentowane w tekstach literackich. Porównaj przykłady z różnych epok.
62. Przedstaw kosmiczną wędrówkę w twórczości Douglasa Adamsa.
63. Omów różne sposoby wykorzystania konwencji pamiętnika w wybranych utworach literackich.
64. Motyw deszczu w poezji. Omów temat, wykorzystując wybrane utwory poetyckie.
65. Pierwiastki patriotyczne w twórczości Jana Pawła II. Przedstaw na przykładzie wybranych utworów.
66. Motyw błędnego rycerza. Scharakteryzuj na wybranych przykładach.
67. Wątek kryminalny i sposób jego wykorzystania w arcydziełach i literaturze popularnej. Omów na kilku przykładach.
68. Twórczość poety / pisarza obrazem epoki. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych przykładów literackich.
69. Proza pod znakiem behawioryzmu – omów różne ujęcia na wybranych przykładach z literatury polskiej i obcej.
70. Witkiewicz, Gombrowicz, Różewicz - koncepcja absurdu. Omów na wybranych przykładach z ich twórczości.
71. Miłość w literaturze staropolskiej. Przedstaw na wybranych przykładach.
72. Obraz ludobójstwa w literaturze. Przedstaw sposoby obrazowania na podstawie znanych utworów literackich.
73. Przyjaźń i jej rola w życiu człowieka. Omów problem, przywołując stosowne przykłady literackie.
74. Jak mężczyźni kreowali kobiety w literaturze różnych epok? Przywołaj i omów najbardziej znamienne przykłady.
75. Ocena sarmackich tradycji w wybranych utworach literackich różnych epok. Przedstaw zagadnienie, odwołując się do konkretnych przykładów literackich.
76. Bohaterowie literaccy w obliczu trudnego wyboru. Omów problem, odwołując się do decyzji i postaw kilku bohaterów z różnych epok.
77. Być nieśmiertelnym – odwieczne pragnienie pisarza. Omów na wybranych przykładach literackich.
78. Problem zrywu narodowego Polaków w literaturze. Przedstaw różne sposoby ujęcia tego tematu w wybranych epokach literackich (np.: E. Orzeszkowa „Nad Niemnem”, M. Białoszewski „Pamiętnik z powstania warszawskiego”...)
79. Brzydota jako kategoria estetyczna wybranych epok literackich i twórców. Omów zagadnienie, odwołując się do konkretnych przykładów.
80. Fascynacja kulturą Podhala i krajobrazem tatrzańskim w literaturze Młodej Polski. Przedstawiając problem, odwołaj się do analizy i interpretacji wybranych utworów.
81. Bohater komiksu a heros greckiej tragedii / bohater mitologiczny. Porównaj na wybranych przykładach.
82. Wątek romansowy w literaturze wysokiej i popularnej. Omów problem na wybranych przykładach.
83. Symboliczny obraz rzeczywistości wojennej w prozie J. R. Tolkiena. Omów wybranych przykładach.
84. Zdrada jako motyw literacki. Poddaj analizie problem w oparciu o wybrane przykłady.
85. Ideał Polaka i obywatela. Zaprezentuj wybrane wzorce literackie i oceń je z punktu widzenia współczesnego Polaka.
86. Literatura okupacyjna jako świadectwo trudnego człowieczeństwa. Omawiając zagadnienie, odwołaj się do analizy wybranych utworów literackich.
87. Motyw labiryntu w literaturze. Na wybranych przykładach przedstaw jego funkcjonowanie i różnorodność interpretacyjną.
88. List jako tworzywo literackie. Zaprezentuj utwory, w których zastosowano formę listu i określ jego funkcję.
89. Honor, odwaga, wierność zasadom, obowiązek, poczucie odpowiedzialności, prawość, lojalność – etos rycerski w ujęciu Sienkiewicza. Analizując i interpretując wybrane dzieła, omów zagadnienie. Uwzględnij kontekst kulturowy.
90. Poeci przeklęci w dobie modernizmu i ich bunt przeciwko zastanym wartościom. Omów na podstawie wybranych utworów.

ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI:

1. Teatr współczesny. Omów różne koncepcje teatru na wybranych przykładach.
2. Niepokoje człowieka końca wieku w poezji i sztuce modernistycznej oraz współczesnej. Omów, przywołując przykłady z różnych dziedzin sztuki.
3. „Wesele”, „Tango”, „Miś”, czyli Polaków portret własny wykreowany przez literaturę i film. Scharakteryzuj i oceń obraz Polaków.
4. Różne rodzaje miłości w literaturze i filmie. Omów na wybranych przykładach.
5. Miłość matczyna w literaturze i filmie. Omów na wybranych przykładach.
6. Scharakteryzuj motyw lotu, analizując wybrane teksty kultury różnych epok.
7. Co jest „za murem od marzeń strony”? Ukaż różne sposoby przedstawiania świata metafizycznego w literaturze, malarstwie i filmie.
8. Jak zmieniał się kanon piękna (np. kobiety)? Omów odwołując się do literatury i wybranych sztuk (również mody).
9. Obraz PRL-u w literaturze i filmie. Przedstaw i porównaj na wybranych przykładach.
10. Sposoby budowania grozy. Przedstaw zagadnienie na podstawie wybranych tekstów kultury.
11. Horror literacki a filmowy. Scharakteryzuj i przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach.
12. Dzieło literackie a adaptacja filmowa na podstawie Trylogii H. Sienkiewicza. Porównaj realizację filmową z jej pierwowzorem literackim.
13. Wojna oczami dziecka. Przedstaw i omów na wybranych tekstach kultury.
14. Artystyczne interpretacje powstań narodowych w literaturze i malarstwie (analiza porównawcza dzieł).
15. Gotycyzm jako zjawisko łączące różne teksty kultury średniowiecza i romantyzmu. Przedstaw, analizując wybrane przykłady.
16. Powieści historyczne Sienkiewicza a ich ekranizacje. Porównaj realizacje filmowe z ich pierwowzorami literackimi.
17. Komedie Moliera i ich współczesne realizacje. Porównaj realizacje teatralne z pierwowzorami literackimi.
18. Synteza sztuk w kulturze średniowiecza. Przedstaw i omów na wybranych przykładach.
19. Obraz smoków w tekstach kultury. Dokonaj analizy porównawczej kilku wybranych przykładów.
20. Różne obrazy Warszawy. Przedstaw, odwołując się do interpretacji utworów literackich i filmowych i / lub malarskich.
21. Wzajemne wpływy malarstwa i literatury. Przedstaw zjawisko powinowactwa sztuk w modernizmie.
22. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omów zagadnienie, interpretując celowo wybrane przykłady z literatury i filmu (serialu telewizyjnego).
23. Funkcja i sposób realizacji motywów muzycznych w literaturze romantyzmu lub Młodej Polski.
24. Bohater literacki i jego kreacja filmowa i / lub teatralna. Analiza porównawcza na wybranych przykładach
25. Sceny batalistyczne w literaturze, malarstwie i filmie. Przedstaw i porównaj sposób prezentacji w celowo wybranych tekstach kultury.
26. Jakie tematy podejmują współczesna literatura i film (po 1980 roku)? Odpowiadając na pytanie, odwołaj się do wybranych przykładów.
27. Dom rodzinny – bezpieczna przystań czy miejsce toksyczne? Odpowiadając na pytanie odwołaj się do analizy interesujących dzieł literackich i filmowych.
28. Przedstaw problem winy lub niewinności człowieka, który przeżył koszmar totalnego zniewolenia. Odwołaj się do analizy i interpretacji polskich i obcych tekstów kultury.
29. Rola collage w literaturze i w wybranych tekstach kultury. Scharakteryzuj i przedstaw zagadnienie na wybranych przykładach.
30. Wizerunek matki szczęśliwej w literaturze i sztukach plastycznych. Przedstaw obrazy na wybranych przykładach.
31. Omów rolę stołu w procesie integracji rodziny (na wybranych przykładach literackich, filmowych, teatralnych).
32. Pod urokiem romantycznego teatru. Porównaj teatralne (filmowe) adaptacje wybranych dramatów polskich i obcych z wnioskami płynącymi z analizy i interpretacji tekstu literackiego.
33. Płacz, żal, lament..., czyli cierpienie po stracie bliskich osób zamknięte w literaturze, sztuce, filmie. Przeanalizuj i omów sposoby przedstawiania motywu w wybranych tekstach kultury.
34. Koszmar II wojny światowej wpisany w polską literaturę i film. Przedstaw problem, analizując wybrane teksty kultury.
35. Dosłowne i metaforyczne ujęcie motywu labiryntu w różnych tekstach kultury. Omów na wybranych przykładach.
36. Tradycje rodzinne i świąteczne w wybranych utworach literackich i filmowych. Omów na wybranych przykładach.
37. Polscy emigranci i ich problemy w literaturze i filmie XX wieku. Omów zagadnienie na wybranych przykładach literackich i filmowych.
38. Analizując celowo dobrane utwory polskie i obce, scharakteryzuj różne odmiany awangardowego dramatu XX wieku.
39. Inspiracje antyczne w kulturze. Scharakteryzuj je, analizując wybrane dzieła literackie i inne (np. malarskie, rzeźbiarskie, architektoniczne).
40. Malarstwo, rzeźba i architektura jako inspiracje dla literatury. Omów temat, analizując celowo dobrane utwory.
41. Dialog z tradycją literacką w obrazach i rzeźbach. Analiza wybranych dzieł.
42. Kostium historyczny i jego funkcja w literaturze i innych dziedzinach sztuki. Omów sposoby i cele jego wykorzystania w wybranych dziełach.
43. Funkcje brzydoty w literaturze i innych dziedzinach sztuki. Przeanalizuj wybrane dzieła.
44. Futuryzm – krzykliwa kontestacja nie tylko w literaturze. Zaprezentuj swoje stanowisko, przywołując utwory literackie i inne teksty kultury.
45. Symbolika stroju. Omów, analizując wybrane dzieła literackie i inne (np. malarskie, rzeźbiarskie, filmowe, teatralne).
46. Sposoby kreowania obrazu natury w poezji i malarstwie. Analiza porównawcza dzieł.
47. Różne oblicza rewolucji w literaturze i innych sztukach (malarstwie i filmie). Analiza porównawcza dzieł.
48. Symbol jako środek wyrazu w literaturze i malarstwie - omów jego najciekawsze, Twoim zdaniem, wykorzystania. Scharakteryzuj kryteria oceny, którymi się posłużyłeś przy wyborze.
49. Metody budowania nastroju w literaturze i przedstawieniu teatralnym (analiza wybranych dzieł).
50. Pieniądz i jego potężny wpływ na człowieka tematem literackim i filmowym. Rozwiń myśl na wybranych przykładach oraz scharakteryzuj i oceń zachowania i postawy bohaterów.
51. Filmy Andrzeja Wajdy jako interpretacje dzieł literatury. Omów wybrane przykłady.
52. Kamienica jako przestrzeń życia człowieka w literaturze i filmie. Przedstaw i porównaj na wybranych przykładach.
53. Poetyka kiczu w utworach Mirona Białoszewskiego i dziełach plastycznych XX wieku. Omów na wybranych przykładach.
54. Motyw wody w sztuce i literaturze. Omów na wybranych przykładach.
55. Obraz szkoły w literaturze i filmie. Przedstaw różne obrazy, odwołując się do wybranych przykładów.
56. Porównaj portret Sarmaty w literaturze i sztuce baroku i oświecenia.
57. Ekspresjonizm w literaturze i malarstwie Młodej Polski. Porównaj sposoby obrazowania na wybranych przykładach.
58. Kicz w literaturze i architekturze. Omów problem, przywołując stosownie dobrane przykładach.
59. Komiks jako jeden z najpopularniejszych sposobów przekazu fabularnego. Zaprezentuj temat na wybranych przykładach.
60. Motyw samotności w literaturze i sztuce współczesnej. Omów na wybranych przykładach.
61. Arkadie dawne i współczesne. Omów problem odwołując się do różnych tekstów kultury.
62. Magia i mit w prozie, malarstwie i grafice B. Schulza i w filmach F. Feliniego. Omów, odwołując się do wybranych przykładów.
63. Wskaż na wybranych przykładach, że ludowość to nie tylko element literacki, ale także malarski i filmowy.
64. Od realizmu do oniryzmu, czyli o sposobach kreowania świata w różnych tekstach kultury. Omów na stosownie dobranych przykładach.
65. Czym jest piękno? Jak na to pytanie odpowiadają pisarze i artyści różnych epok.
66. Człowiek wobec wolności. Przedstaw problem, odwołując się do wybranych dzieł literackich i filmowych.
67. Różne obrazy zła w sztuce. Omów na wybranych przykładach.
68. Realizm w literaturze i sztuce. Scharakteryzuj, odwołując się do stosownie wybranych przykładów.
69. Motyw cierpienia, przemijania i śmierci w literaturze i sztuce. Omów na stosownie dobranych przykładach.
70. Dramat polski – omów różne realizacje sceniczne wybranych dramatów. Wykorzystaj spektakle Teatru Telewizji lub adaptacje filmowe.
71. Przyroda i jej funkcja w literaturze i malarstwie. Porównaj sposoby przedstawiania na przykładach z jednej epoki literackiej.
72. Inspiracje biblijne w filmie. Omów, przywołując wybrane przykłady.
73. Wizerunek rycerza / żołnierza w tekstach kultury. Scharakteryzuj na wybranych przykładach.
74. Alegoria i symbol jako środki wyrazu w literaturze i sztuce. Omów ich funkcje na wybranych przykładach.
75. Motyw żeglugi w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach.
76. Motyw tańca w tekstach kultury. Analizując i interpretując wybrane dzieła, omów zagadnienie. Uwzględnij kontekst kulturowy.
77. Diabły, chochliki, wampiry, strzygi, siły nieczyste w literaturze i innych tekstach kultury. Analizując i interpretując wybrane dzieła, omów zagadnienie. Uwzględnij kontekst kulturowy.
78. Patriotyzm w literaturze i filmie. Porównaj, przywołując stosownie dobrane przykłady.
79. Literatura i muzyka (teksty piosenek) w subkulturach. Omów na wybranych przykładach.
80. Historia kluczem do zrozumienia współczesności. Omów problem, odwołując się do różnych tekstów kultury.

JĘZYK:

1. Język środowiska myśliwych (lekarzy, nauczycieli...) jako ciekawa odmiana socjolektu. Scharakteryzuj wybraną odmianę, opierając się na analizie zebranego materiału leksykalnego.
2. Omów pochodzenie wybranych nazw miejscowych Twojego regionu.
3. Funkcja aluzji literackiej w tytułach artykułów prasowych.. Omów na podstawie zgromadzonego materiału językowego.
4. Pisma użytkowe (życiorys, testament, list, kwestionariusz) jako konteksty dzieła poetyckiego. Omów na wybranych przykładach.
5. Stylizacja biblijna i jej funkcje w wybranych utworach różnych epok. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.
6. Sztuka przemawiania. Zanalizuj i porównaj wybrane teksty z epoki oświecenia i współczesne teksty prasowe.
7. Wpływ środków masowego przekazu na kształtowanie kultury języka polskiego. Poddaj analizie wybrane przykłady językowe.
8. Język polskich piosenek współczesnych. Zanalizuj i scharakteryzuj na podstawie zebranego materiału.
9. Słowo jako tworzywo faktów kulturowych w zbiorowym życiu obrzędowym współczesnej wsi. Scharakteryzuj na podstawie zebranego materiału.
10. Epistolografia sztuką przemijającą? Przedstaw różne funkcje, formy, zastosowania.
11. Żargon użytkowników komputerów. Omów problemy związane ze stosunkowo nową odmianą współczesnej polszczyzny na podstawie analizy stosownych tekstów.
12. Styl retoryczny i jego funkcja perswazyjna. Odwołując się do tekstów literackich, wskaż arsenał środków artystycznego wyrazu.
13. Jakim językiem posługują się czasopisma młodzieżowe? Scharakteryzuj na podstawie analizy kilku tytułów.
14. Gwara uczniowska w Twojej szkole. Dokonaj analizy zebranego materiału.
15. Omów funkcje gwary w wybranej powieści młodopolskiej.
16. Język poezji barokowej. Scharakteryzuj, przywołując wybrane teksty epoki.
17. Analizując wybrane teksty, scharakteryzuj cele publicystyki oświeceniowej i współczesnej. Porównaj wykorzystywane w nich środki wyrazu.
18. Analiza językowa i kulturowa przysłów polskich (na przykładzie przysłów o określonej tematyce).
19. Wpływ literatury na współczesną frazeologię polską. Analizując zgromadzony materiał, scharakteryzuj funkcje skrzydlatych słów w tekstach mówionych i pisanych.
20. Scharakteryzuj język wybranych bohaterów literackich. Uwzględnij cechy ujawniające ich przynależność środowiskową i charakter.
21. Specyfika języka bohaterów literatury science-fiction. Omów na przykładach wybranych utworów.
22. Język mówiony jako tworzywo literatury, np. w twórczości Bolesława Prusa, Juliana Tuwima, Mirona Białoszewskiego, Stanisława Barańczaka. Analiza celowo dobranych utworów.
23. Język w służbie satyry dawniej i dziś. Omów zagadnienie na wybranych przykładach.
24. Językowe sposoby wyrażania uczuć w listach Twojego pokolenia i pokolenia romantyków. Analiza przykładów (np. listów A. Mickiewicza, J. Słowackiego, Z. Krasińskiego, C. Norwida, F. Szopena).
25. Dialekty terytorialne języka polskiego jako tworzywo literackie. Omów na przykładach wybranych utworów.
26. Poezja rządzi się własnymi prawami. Uzasadnij słuszność tego stwierdzenia, dokonując analizy związków frazeologicznych w utworach wybranego poety współczesnego.
27. Jak w polszczyźnie odzwierciedla się kultura naszych przodków? Analiza zgromadzonego materiału językowego.
28. Ekspresja i impresja - analizując celowo zgromadzony materiał językowy, określ właściwości wypowiedzi świadczące o nadawcy i odbiorcy.
29. Sztuka przekonywania a manipulacja językowa - porównaj sposoby wykorzystania środków językowych we współczesnych polskich tekstach propagandowych.
30. Język jako instrument walki o władzę. Zanalizuj wybrane materiały wyborcze.
31. Oceń poprawność językową wybranych tekstów prasowych. Scharakteryzuj kryteria, którymi się posłużyłeś.
32. Podaj przykłady zapożyczeń angielskich we współczesnej polszczyźnie. Omów przyczyny ich powstawania, zanalizuj budowę.
33. Scharakteryzuj język kabaretu na wybranym przykładzie.
34. Język ezopowy w literaturze pozytywizmu. Omów na wybranych przykładach.
35. Cele i sposoby wykorzystania języka w internecie. Omów i oceń zjawisko, odwołując się do przykładów.
36. Sporządź słownik gwary uczniowskiej i dokonaj analizy słowotwórczej zebranego materiału.
37. Przedstaw sposoby bogacenia języka na przykładzie neologizmów w poezji C. K. Norwida.
38. Frazeologia dziennikarstwa sportowego. Omów, odwołując się do analizy przykładów zaczerpniętych z wybranych tekstów.
39. Zanalizuj i oceń najciekawsze nazwy kawiarni, restauracji i sklepów w Twojej miejscowości. Wyjaśnij, jakie tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny znalazły w nich odbicie.
40. Językowe sposoby wyrażania uczuć w listach Twojego pokolenia i pokolenia romantyków. Dokonaj analizy wybranych przykładów.
41. Zapożyczenia - przejaw snobizmu czy konieczność? Udziel odpowiedzi na pytanie, odwołując się do tekstów literackich dawnych i / lub współczesnych.
42. Współczesna poznańska scena kabaretowa. Zinterpretuj język wybranego kabaretu (kabaretów).
43. Sposoby wyrażania słownej ekspresji w piosenkach punk rockowych. Omów zagadnienie na podstawie zgromadzonego materiału.
44. Zwiastun filmowy jako reklama filmu. Scharakteryzuj zastosowane środki wyrazu i język wybranych zapowiedzi filmowych.
45. Mowa zależna i niezależna w konferansjerce imprez masowych. Omów na wybranych przykładach z radia i telewizji.
46. Chwyty retoryczne w przemówieniach polityków. Omów na podstawie zgromadzonego materiału.
47. Nowomowa jako zjawisko językowe i kulturowe. Przedstawiając zagadnienie, odwołaj się do analizy tekstów literackich.
48. Na przykładzie twórczości wybranego pisarza (pisarzy) zanalizuj funkcje homonimów, antonimów i synonimów jako środka artystycznego wyrazu.

tak troche jest tutaj porozwalanych tematow, ty rymy tam srodki poetyckie, wiec moze to scalic i przedstawic jakos jesdnosc? niedawno znalazlam przypadkowo taki teskt na jezyk poski moze go teraz tu przytocze

Rodzaje wierszy:

biały: wiersz bezrymowy
ciągły: nie dzieli się na strofy, stanowiąc ciąg wersów
nieregularny: wyróżnia go znaczna swoboda weryfikacyjna, nie respektujący
stroficzny: podzielony na strofy różnej wielkości
stychiczny: ->ciągły
sylabiczny: inaczej: sylabowiec, wiersz w którego poszczególnych wersach występuje jednakowa liczba sylab
średniowieczny: zdaniowy, jego podstawową cechą jest zgodność podziału na zdania i wersy
toniczny: o jednakowej liczbie zestrojów akcentowych w poszczególnych wersach przy zmiennej liczbie sylab w wersie i dowolnym układzie akcentów
kuplet: rymowany "utwór" składający się z rymowanych dwóch wersów.

Rodzaje i układ rymów

Rodzaje rymów

W poezji polskiej rym jest ściśle związany z akcentem, a zatem wyróżniamy przede wszystkim: - rymy żeńskie (najczęstsze): posługujące się akcentem paroksytonicznym (czyli na przedostatnią sylabę), np. moda - uroda, występują w wierszu sylabicznym,
- rymy męskie: posługujące się akcentem oksytonicznym (na ostatnią sylabę), np. sąd - błąd, dłoń - skroń, występują w wierszu sylabotonicznym,
- rymy daktyliczne (bardzo rzadko występujące), posługujące się akcentem proparoksytonicznym (na trzecią sylabę od końca), np. chodziłbyś - zrobiłbyś, przezroczysta - ognista, zakochać - rozszlochać.
W zależności od umiejscowienia wyróżniamy:
- rymy końcowe - występują najczęściej, umieszczane są na końcu wersu,
- rymy wewnętrzne - występują w środku wersu (np. w "Bogurodzicy"), najczęściej są to rymy średniówkowe,
- rymy inicjalne - występują bardzo rzadko, jest to rym na początku wersu.

Inne:
- rymy dokładne, np. wodzie - lodzie, boju - pokoju,
- rymy niedokładne (wśród nich wyróżniamy np. asonans - rym oparty na identyczności samogłoskowej, np. woda - droga, i konsonans - rym oparty na identyczności spółgłoskowej, np. warg - dróg). Rozwinęły się w poezji dwudziestolecia międzywojennego, obecnie występuje powszechnie w wierszu wolnym,
- rymy gramatyczne - utworzone z wyrazów, których współbrzmienie wynika z identyczności końcówek gramatycznych (np. dwa czasowniki: myślimy - robimy, chodzi - rodzi, lub dwa rzeczowniki: półmiskami - gromadami, gromady - osady),
- rymy niegramatyczne - utworzone z wyrazów należących do różnych kategorii gramatycznych lub różniących się formą gramatyczną (np. liczbą, osobą, przypadkiem, czasem itp.), np. kwili - chwili, ginę - przyczynę,
- rymy bogate - obejmujące wiele głosek (męczeństwa - społeczeństwa),
- rymy składane - bab ryk - fabryk, panie - na nie,
- rymy banalne (częstochowskie) - blizna - ojczyzna, kocham - szlocham,
- rymy wyszukane, egzotyczne - powstałe przez niezwykły dobór wyrazów: kształcie - miał cię, farby - znał by, trytonów - pantalonów.
Monorym - ten sam rym występujący we wszystkich wersach danego wiersza Pantorym - utwór wierszowy lub jego fragment, w którym wszystkie lub niemal wszystkie wyrazy rymują się z innymi, np.
Szedł śnieg. Brał mróz.
Biegł zbieg. W mróz wrósł.
Z ust krew - as kier.
Znad drzew mgła skier.
(Bruno Jasieński, "Słowo o Jakubie Szeli")

Wiersz biały jest pozbawiony rymów, po raz pierwszy zastosował go Jan Kochanowski w "Odprawie posłów greckich". Najczęściej występuje w poezji współczesnej.

Układ rymów:
- rymy parzyste (aabb)
- rymy nieparzyste (abab)
- rymy okalające (abba)
Przykład rymów parzystych:

Fraszki to wszystko, cokolwiek myślimy, (a)
Fraszki to wszystko, cokolwiek czynimy; (a)
Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy, (b)
Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. (b)
(Jan Kochanowski, "O żywocie ludzkim")

Przykład rymów nieparzystych:
O, cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa, (a)
W brązie zachodu kute wieczornym promieniem, (b)
Nad wodą, co się pawich barw blaskiem rozlewa, (a)
Pogłębiona odbitych konarów sklepieniem. (b)
(Leopold Staff, "Wysokie drzewa")

Przykład rymów okalających:
Leżysz zabity i jam też zabity, (a)
Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości, (b)
Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości, (b)
Ty jawne świece, ja mam płomień skryty.” (a)
(Jan Andrzej Morsztyn, "Do trupa")

Rodzaje liryki:

liryka bezpośrednia, liryka pośrednia (przedstawiająca), liryka podmiotu zbiorowego, liryka inwokacyjna, liryka maski, liryka roli. Niektóre rodzaje mogą się łączyć (np. liryka podmiotu zbiorowego z liryką inwokacyjną).
• liryka bezpośrednia - określana też mianem liryki osobistej; podmiot występuje w pierwszej osobie, przekazuje wprost swoje uczucia i doznania; rozpoznajemy ją po tym, że używane są zaimki rzeczowne ("ja"), czasowniki w pierwszej osobie ("[ja] czuję", "[ja] czekałam"); w tym rodzaju liryki często możemy utożsamić podmiot liryczny z autorem, zwłaszcza w utworach z epoki romantyzmu, kiedy istniało silne przekonanie o tożsamości "ja" lirycznego i poety.
Przykład:
"Żyłem z wami, cierpiałem i płakałem z wami,/ Nigdy mi, kto szlachetny, nie był obojętny,/ Dziś was rzucam i dalej idę w cień - z duchami" (J. Słowacki, "Testament mój")
• liryka pośrednia - "ja" liryczne jest mniej lub bardziej ukryte; odmiany liryki pośredniej to: liryka opisowa (np. opis krajobrazu) i liryka sytuacyjna (występują tu elementy narracji, partie dialogowe, a zatem liryka sytuacyjna mieści się na pograniczu liryki i epiki). Przykładem liryki sytuacyjnej jest np. ballada "Romantyczność" Adama Mickiewicza.
• liryka inwokacyjna - oprócz jawnego podmiotu lirycznego wyróżniamy wyraźnego adresata lirycznego ("ty" liryczne), którym może być osoba/grupa osób, pewna zbiorowość, ale także zjawisko, pojęcie abstrakcyjne (miłość, śmierć).
Przykład:
"Szukajcie prawdy jasnego płomienia,/ Szukajce nowych, nieodkrytych dróg" (A. Asnyk, "Do młodych")
• liryka podmiotu zbiorowego - podmiot występuje jako "my", grupa społeczna, pokolenie połączona wspólnymi przekonaniami, przeżyciami. Często występuje w utworach o charakterze modlitewnym (np. w "Bogurodzicy").
Inne:
• liryka maski - podmiot liryczny przyjmuje postać zwierzęcia, przedmiotu, osoby, rośliny i przypisuje im swoje uczucia (np. cykl tworów o Panu Cogito Zbigniewa Herberta)
• liryka roli - w tym przypadku podmiotu lirycznego nie możemy identyfikować z autorem (np. w wierszu poety-mężczyzny podmiotem lirycznym jest kobieta lub podmiotem lirycznym jest jakaś postać historyczna czy bohater literacki, np. wiersz Wisławy Szymborskiej "Monolog do Kasandry").

Odmiany liryki ze względu na typ wyrażanych przez nią przeżyć:
- liryka miłosna (np. "Między nami nic nie było" Asnyka)
- liryka krajobrazowa (np. "Stepy akermańskie" Mickiewicza)
- liryka refleksyjno-filozoficzna (np. "W rzece Heraklita" Szymborskiej)
- liryka religijna (np. "Bogurodzica")
- liryka patriotyczno-obywatelska (np. "Pieśń V. O spustoszeniu Podola" Kochanowskiego)
- liryka agitacyjno-polityczna (np. wiersze z nurtu socrealistycznego)
Rodzaje środków stylistycznych
Każdy wiersz może obfitować w rozmaite środki stylistyczne (zob. wiersze poetów baroku), może być ich również prawie całkowicie pozbawiony. Czasem już pobieżna analiza tekstu wystarczy, by określić, co jest w nim dominantą stylistyczną (nagromadzenie anafor, instrumentacji głoskowych, a może kontrast?

Wyróżniamy cztery rodzaje środków stylistycznych: fonetyczne, morfologiczne, składniowe i leksykalne.

I. FONETYCZNE
- instrumentacja głoskowa (eufonia) - celowe powtarzanie tych samych głosek w bliskim sąsiedztwie, np. w wierszu "Epitafium Rzymowi" Mikołaja Sępa Szarzyńskiego: "Ty, co Rzym wpośród Rzyma chcąc baczyć pielgrzymie,/ a wżdy baczyć nie możesz w samym Rzyma Rzymie,/ patrzaj na okrąg murów i w rum obrócone (...)"
I inny przykład:
"W rzece Heraklita/ ryba łowi ryby/ ryba ćwiartuje rybę ostrą rybą, ryba buduje rybę, ryba mieszka w rybie,/ ryba ucieka z oblężonej ryby". (W. Szymborska, "W rzece Heraklita")

Jedną z odmian instrumentacji głoskowej jest aliteracja, czyli powtarzanie się tych samych głosek lub zespołów głoskowych na początku kolejnych wyrazów tworzących wers, np. "Wierzbowa wodo, wonna wikliną" (J. Iwaszkiewicz, "Ikwa i ja"), "pstro, pstrawo.. pstrokato..." ("Lato", S. Młodożeniec)
- onomatopeja - wyraz dźwiękonaśladowczy; wyróżniamy onomatopeje naturalne, które mają podobne brzmienie do odgłosów akustycznych występujących w naturze, np. bulgotać, ćwierkać, brzęczeć, kukać, turkotać, warczeć, szczekać, świstać, zgrzytać
oraz onomatopeje sztuczne (świadome wprowadzenie do utworu elementów fonetycznych, które oddają dźwięki naturalne i w ten sposób wywołują pożądane wrażenie), np. w wierszu Juliana Tuwima "Bal w operze" czytamy: "Przy bufecie - żłopanina/ Parskanina, mlaskanina"
- rym - powtórzenie jednakowych lub podobnych zespołów głoskowych na końcu wyrazów zajmujących określoną pozycję w obrębie wersu
- rytm - źródłem rytmu w wierszu jest powtarzalność; wiersz, który nie posiada rytmu to wiersz wolny.

II. MORFOLOGICZNE
- zdrobnienia (stosowane często w poezji dziecięcej, np. "Pan kotek był chory i leżał w łóżeczku", jak również w utworach opisujących dzieci, np. "ucieszne gardziołko" poezji ludowej "Hej przeleciał ptaszek", także dla uwydatnienia kontrastu, np. pomiędzy napastnikiem a bezbronną ofiarą: "tak więc smok, upatrzywszy gniazdo kryjome,/ Słowiczki liche zbiera (...)" (Jan Kochanowski, "Treny")
- zgrubienia - jeśli chcemy nadać wyrazowi znaczenie pejoratywne (np. babsztyl, bachor)
- neologizmy - wyraz, wyrażenie nowo utworzone, nowe w danym języku; w poezji tworzone dla podniesienia kunsztu literackiego, zazwyczaj tylko na potrzeby danego wiersza, rzadko utrwalają się potem w języku potocznym; bardzo często występują w poezji Cypriana Kamila Norwida i Bolesława Leśmiana oraz w wierszach futurystów.

"Tam ukochał przestwornie mgłę - nierozeznawkę" (Bolesław Leśmian, "Śnigrobek")
"Ogród pana Błyszczyńskiego zielenieje na wymroczu,/ (...) / Sam go wywiódł z nicości błyszczydłami swych oczu/ I utrwalił na podśnionej drzewom trawie". (Bolesław Leśmian, "Pan Błyszczyński")
"uchodzone umyślenia upapierzam poemacę/ i miesięczę kaszkietując księgodajcom by zdruczyli" (S. Młodożeniec, "Futurobnia")

III. SKŁADNIOWE
- apostrofa (utrzymany w podniosłym tonie zwrot do Boga, bóstwa, osoby lub zjawiska), często występuje np. w wierszach o charakterze modlitewnym. Warto zauważyć, że jeśli w tytule wiersza występuje przyimek "do", utwór będzie prawdopodobnie rozpoczynał się od apostrofy.
Na przykład w utworze K.K. Baczyńskiego "Modlitwa do Bogarodzicy" podmiot liryczny zwraca się do Matki Boskiej z rożnymi prośbami:
Któraś wiodła jak bór pomruków
ducha ziemi tej skutego w zbroi szereg,
prowadź nocne drogi jego wnuków,
(...)

Któraś była muzyki deszczem,
a przejrzysta jak świt i płomień,
daj nam usta jak obłoki niebieskie,
(...)

W wierszu J.A. Morsztyna "Do lutnie" mamy z kolei zwrot do ubóstwianej przez autora poezji:

Lutni wszechmocna, lutni słodkostronna,
Której smacznego dźwięku nieuchronna
Wdzięczność złe myśli rozpędza i człeku
Przysparza wieku
Wspomni (bo lepiej pomnisz) swoje siły,
Jako za tobą kamienie chodziły,
Gdy nowy mularz bez zelaz potrzeby
Stanowił Teby.

W kontekście żartobliwym - F.D. Kniaźnin, który uroczyście zwraca się do... wąsów:
"Ozdobo twarzy, wąsy pokrętne!/ Powstaje na was ród zniewieściały:/ dworują sobie dziewczęta wstrętne" ("Do wąsów").
- inwokacja - jest to rozwinięta apostrofa rozpoczynająca poemat epicki, w której autor zwraca się do muzy lub istoty boskiej z prośbą o natchnienie, inspirację, roztoczenie opieki nad powstającym utworem.
Muzo! Męża wyśpiewaj, co święty gród Troi
Zburzywszy, długo błądził...
Homer "Odyseja"
- anafora - wielokrotne powtórzenie tego samego zwrotu na początku kolejnych wersów
"Prędzej kto wiatr w wór zamknie, prędzej i promieni /(...)/ Prędzej morze burzliwe groźbą uspokoi,/ Prędzej zamknie w garść świat ten (...)" (J.A. Morsztyn, "Niestatek")

Przeciwieństwem anafory jest epifora, czyli powtórzenie tego samego wyrazu lub zwrotu na końcu kolejnych wersów: "Nie idzie, ale skrada się przez życie,/ Czołga się przez życie,/ sunie przez życie/ Ślimaczym, śliskim śladem". (A. Kamieńska, "Iść przez życie")
- asyndeton wieloczłonowy - brak spójników między częściami zdań lub zdaniami, np.
"O moc, o rozkosz, o skarby pilności/ Że deszcz, że drogo, że to, że tamto" (J. Tuwim, "Mieszkańcy")
- polisyndeton - połączenie współrzędnych członów zdania wieloma identycznymi spójnikami, np. "I gnają, i pchają, i pociąg się toczy" (J. Tuwim, "Lokomotywa")
- refren (przyśpiew) - wyraz, zwrot, wers lub strofa powtarzające się regularnie; występuje w utworach o wyrazistym rytmie, zwłaszcza w pieśniach. Może służyć uwydatnieniu motywu przewodniego w utworze, wyraźny refren występuje np. w wierszu Leopolda Staffa "Deszcz jesienny" - "O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny..."
- parentezy (zdania wtrącone w nawias)
"I od takiego, Boże nieskończony,
(w sobie chwalebnie i w sobie szczęśliwie
sam przez się żyjąc) żądasz jakmiarz chciwie (...)"
- przerzutnie
"Czemu wysuszyć ogniem nie próbuję
Płaczu? Czemu tak z ogniem postępuję, (...)"

"Pokój szczęśliwość. Ale bojowanie Byt nasz podniebny. On srogi ciemności Hetman (...)"
- pytania retoryczne
"Jak żyję, serca już nie mając?"
"Jak w płaczu żyję, wśród ognia pałając?"
"Cóż będę czynił w tak straszliwym boju?"
"żądasz (...) chciwie/ być miłowany i chcesz być chwalony?"
- zestawienia antytetyczne, antytezy, kontrast
"Leżysz zabity i jam też zabity/(...)/Ty jednak milczysz, a mój język kwili,/Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze" [przeciwieństwo ty-ja], (J.A. Morsztyn, "Do trupa")

"Ten fortissimo zabrzmiał, tamten nuci z cicha. Ten zdaje się wyrzekać, tamten tylko wzdychał" [zestawienie ten-tamten], (A. Mickiewicz, "Pan Tadeusz", księga VIII)

"Jego oczy są straszne, twoje - tylko miłe" [zestawienie jego-twoje], (K.I. Gałczyński, "Szekspir i chryzantemy")
Inne: inwersja (czyli szyk przestawny, wykrzyknienie)
IV. LEKSYKALNE
- animizacja (ożywienie) - nadawanie przedmiotom lub zjawiskom cech charakterystycznych dla świata żywych
- epitet - wyrazy określające, które podkreślają bądź uwydatniają jakąś charakterystyczną cechę opisywanego przedmiotu, osoby, zjawiska czy stanu. Najczęściej występują w formie przymiotników, lecz epitetem może być także rzeczownik czy imiesłów. Wyróżniamy kilka rodzajów epitetów:
epitet bezpośredni: zielone oczy, ładne ręce, przyjemny głos,
epitet metaforyczny, epitet stały (określenie tworzące trwały związek frazeologiczny z określanym wyrazem), występujące szczególnie u Homera np. prędkonogi Achilles, nieskazitelny Ajgistos, gromowładny Zeus, drętwa śmierć,
epitet tautologiczny (określenie wyrażające oczywistą właściwość danego przedmiotu): masło maślane, marna marność
- eufemizm - wyraz bardziej ogólny, stosowany w celu złagodzenia treści wypowiedzi, zwłaszcza wtedy, gdy trzeba uniknąć słów bądź określeń drażliwych, nieprzyzwoitych, wulgaryzmów słowami mniej dosadnymi, delikatniejszymi, np. "mijasz się z prawdą" zamiast "łamiesz, "zaglądać do kieliszka" zamiast pić alkohol, "odszedł", "zasnął", "przeniósł się na łono Abrahama" zamiast umarł, "ona nie jest zbyt dobrą aktorką" zamiast ona jest złą aktorką. Najczęściej spotykamy je w wypowiedziach polityków, dyplomatów, w reklamach. W poezji występują tam, gdzie autor obawia się np. naruszenia jakiegoś tabu językowego.
Czasem jednak jest zupełnie odwrotnie - poeci unikają eufemizmów, posługują się wulgaryzmami np. w wierszu "Bal w operze" Julian Tuwim chce podkreślić okrucieństwo uczty - czytamy zatem: "Na talerzu Donny Diany/ Ryczy wół zamordowany/ Dżawachadze, prync gruziński/ Rwie zębami tyłek świński".

Odmianą jest peryfraza, czyli omówienie, opis, charakterystyka - polega na zastąpieniu słowa oznaczającego dany przedmiot, czynność lub cechę przez ich rozbudowany opis, metaforę lub charakterystykę np. zamiast Fryderyk Chopin - najwybitniejszy polski kompozytor, zamiast Henryk Sienkiewicz - autor "Trylogii".
- oksymorony - zestawienia wyrazów sprzecznych znaczeniowo, wykluczających się, np. zgodne spory, suchego przestwór oceanu, pewność niepewna, zimne ognie, bywalec niebytu, nieistniejące istnienie.
- paradoksy - zaskakujące sformułowanie, zawierające treść sprzeczną wewnętrznie, sprzeczną z powszechnymi poglądami
"Nie żyjąc, jako ogień w sobie czuję?" (J.A. Morsztyn, "Cuda miłości")
"Cokolwiek stracisz, tym się zbogacisz" (L. Staff, "Jest czas olbrzymich prób...")

Inne: synonimy, porównania, porównania homeryckie
- metafory (przenośnie)
Wyróżniamy kilka rodzajów metafor:
hiperbola - zamierzona przesada
"Przebóg! Jak żyję, serca już nie mając?"
metonimia (zamiennia) - używana wówczas, gdy między właściwym a przenośnym znaczeniem wyrazu występuje jakaś zależność, np.
"lubić pióro Herberta" - oznacza to, iż ktoś lubi styl, jakim posługiwał się Herbert
"czytać Sienkiewicza" - w tym wypadku oczywiste jest, że chodzi o utwory Sienkiewicza
"cała Ameryka zamarła z przerażenia", czyli mieszkańcy Ameryki
"zdobyć Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni", czyli zdobyć nagrodę na tym festiwalu
"w tej restauracji jadają wyłącznie białe kołnierzyki", a zatem jadają tam urzędnicy, pracownicy umysłowi
"rozbłysły okna"
"huknęły spiże"
Odmianą metonimii jest synekdocha (ogarnienie), oparta na zasadzie ekwiwalencji i wymienności wyrazów bliskoznacznych:
1) gatunku zamiast rodzaju lub odwrotnie, np. "śmiertelnik" zamiast człowiek (np. w tytule wiersza C.K. Norwida "Zaczepiony przez Sybillę śmiertelnik odpowiedział")
2) części zamiast całości (z łac. pars pro toto), np. "próg" lub "dach" zamiast dom, "szyja" zamiast głowa
3) materiału zamiast wykonanego z niego przedmiotu ("żelazo" w znaczeniu miecz, "srebra" w znaczeniu zastawa stołowa)
4) obiektu w liczbie pojedynczej zamiast w liczbie mnogiej, np. "nie lubię kłamcy" zamiast kłamców
5) liczby określonej zamiast nieokreślonej, np. "setki wrażeń", "sto myśli"
6) osoby zamiast imienia pospolitego, np. Zoil - złośliwy krytyk
- personifikacja, czyli uosobienie, a zatem nadawanie zwierzętom, zjawiskom, pojęciom abstrakcyjnym (takim jak śmierć, miłość, dobro), zjawiskom przyrody cech ludzkich. Taki zabieg często występuje w bajkach, np.
"Czegoż płaczesz? - staremu mówił czyżyk młody" (I. Krasicki, "Ptaszki w klatce")
Inny przykład to w "Rozmowie Mistrza Polikarpa ze śmiercią" śmierć ukazuje się Polikarpowi w postaci rozkładającego się ciała ludzkiego i przemawia do przerażonego Mistrza ludzkim głosem ("Śmierć do niego przemówiła").

Lista gatunków lirycznych:
• elegia
• fraszka
• hymn
• oda
• pieśń
• sonet
• tren

Systemy wersyfikacyjne w wierszu
W literaturze polskiej występują zasadniczo trzy systemy wersyfikacyjne zwane numerycznymi. Są to: sylabizm (wiersz sylabiczny), sylabotonizm (wiersz sylabotoniczny), tonizm (wiersz toniczny) oraz nieregularne odpowiedniki tych wierszy. Poza tym wyróżniamy także wiersze nienumeryczne: średniowieczny wiersz zdaniowo-rymowy oraz współczesny wiersz wolny. Pierwszym regularnym systemem wersyfikacyjnym w poezji polskiej był sylabizm.
Średniowieczny wiersz zdaniowo-rymowy (zwany też składniowo-intonacyjnym)

Najstarszy polski typ wiersza występował w okresie średniowiecza oraz wczesnego renesansu. Wers tworzy w nim pełne zdanie lub zamknięty człon zdania. Nie przestrzegano jednakowej liczby sylab w wersach (jest to zatem wiersz asylabiczny). Rym uzyskiwano przez powtórzenie tej samej formy gramatycznej (np. w "Bogurodzicy" nosimy - prosimy, pobyt - przebyt). Wiersze średniowieczne recytowano zazwyczaj przy akompaniamencie muzyki (była to zatem tzw. poezja meliczna - od greckiego melos, czyli pieśń, śpiew).

Wiersz współczesny zdaniowy
numeryczny wiersz składniowy, nie posiadający rymów, w którym rozczłonkowanie na wersy pokrywa się z intonacyjnym frazowaniem prozy. Współczesnym wierszem zdaniowym jest np. utwór W. Szymborskiej "W rzece Heraklita" (z tomu "Sól").

Wiersz sylabiczny
W każdym wersie występuje ta sama liczba sylab, stały rym żeński w zakończeniu wersu, stały akcent paroksytoniczny (a zatem na przedostatnią sylabę) i średniówka w wersach dłuższych niż ośmiogłoskowe. Ilość sylab w wersie waha się od 4 do 17. Najczęściej stosowane rozmiary wersów to: ośmiozgłoskowiec, jedenastozgłoskowiec (5+6), ze średniówką po piątej sylabie, trzynastozgłoskowiec (7+6), ze średniówką po siódmej sylabie.
Ośmiozgłoskowiec występuje najczęściej w takich gatunkach, jak: bajka, fraszka, sielanka, ballada, często w wierszach dla dzieci.
Przykłady: "Pieśń świętojańska o Sobótce" Kochanowskiego, "Psalmy przyszłości" Krasińskiego.
Jedenastozgłoskowiec występuje bardzo często w romantycznej poezji epickiej, w strofach trójwersowych (tercynach), sześciowersowych (sekstynach) i ośmiowersowych (oktawach).
Przykłady: "Beniowski", "Król Duch" Słowackiego, "Monachomachia" Krasickiego.
Trzynastozgłoskowiec - najpopularniejszy, np. "Wojna chocimska" Potockiego, "Treny" Kochanowskiego, "Pan Tadeusz" Mickiewicza. W przekładach z greki i francuskiego występuje jako odpowiednik heksametru i aleksandrynu (francuski wiersz klasyczny 12-zgłoskowy z akcentem na zgłosce szóstej i średniówką po niej; tzw. wiersz heroiczny, zastosował go P. Corneille w "Cydzie" - J.A. Morsztyn przetłumaczył "Cyda" zastępując aleksandryn trzynastozgłoskowcem).

Wiersz sylabotoniczny
Wiersz ten charakteryzuje się: stałą liczbą sylab w wersach, jednakową liczbą sylab akcentowanych w wersie i ich stałym umiejscowieniem. Jest on wobec tego bardziej zrytmizowany niż wiersz sylabiczny. Pojawił się już pod koniec XVIII wieku, typowy stał się dla liryki XIX wieku, obecny najczęściej w krótkich utworach lirycznych, zwłaszcza w pieśniach stylizowanych na pieśni ludowe. Podstawową jednostką miary rytmicznej jest tu stopa. Pojawia się w poezji W. Pola, T. Lenartowicza, M. Konopnickiej, A. Asnyka "Ulewa", K. Przerwy-Tetmajera"Melodia mgieł nocnych", B. Leśmiana "Dziewczyna".

Spokrewniony z wierszem sylabotonicznym jest tzw. polski heksametr - odpowiednik heksametru antycznego, zastosował go np. Adam Mickiewicz w "Powieści Wajdeloty" z "Konrada Wallenroda" (rozpiętość wersu mieści się w granicach od trzynastu do siedemnastu sylab, pierwsza sylaba każdego wersu jest akcentowana, a także stały jest akcentowy układ ostatnich pięciu sylab w wersie) czy Norwid "Bema pamięci żałobny rapsod".

Wiersz toniczny
Występuje w nim jednakowa liczba akcentów w każdym wersie, równocześnie ich rozkład nie jest stały. Na przykład w "Księdze ubogich" J. Kasprowicza, w strofie: "Umiłowanie ty moje! (dwa zestroje akcentowe)/ Kształty nieomal dziecięce! (trzy zestroje akcentowe)/ Skroń dotąd nie pomarszczona (trzy zestroje akcentowe)/ Białe, wąziutkie ręce" (trzy zestroje akcentowe). Dzięki regularnemu układowi zestrojów akcentowych w poszczególnych wersach wybija się rytm, tempo muzyczne strofy. Poeci, którzy stosowali wiersz toniczny, to m.in. W. Broniewski, J. Tuwim, K. Iłłakowiczówna, T. Gajcy.

Wiersz wolny
Jest to wiersz nieregularny o swobodnej budowie rytmicznej. Nie obowiązują w nim żadne schematy; długość wersów jest zróżnicowana, brak stałej liczby sylab, stóp, zestrojów akcentowych. Najważniejsze jest w nim znaczenie słów. Poeta sam decyduje o podziale utworu na strofy i wersy. Bardzo często nie występują w nim żadne znaki interpunkcyjne, co utrudnia interpretację, język zbliżony jest do języka prozy. Wiersz taki jest typowy dla poezji współczesnej, bardzo często stosowali go poeci awangardy: J. Przyboś, T. Różewicz, M. Białoszewski, choć pojawia się już w poezji Norwida. Odmiany wiersza wolnego to np. wiersz emocyjny - wiersz nienumeryczny, składniowy, gdzie podział wypowiedzi na wersy jest uzależniony od ekspresyjnej intonacji języka mówionego.